55 NĂM TÌM LẠI

                        Dương Tăng

Nhiếp ảnh gia Nguyễn Đức Lân, thương binh thời chống Mỹ, bao năm vẫn đau đáu một việc, làm sao có dịp về thăm lại chiến trường xưa Dốc Miếu, Gio Linh, Quảng Trị, nơi 55 năm trước đã diễn ra trận tao ngộ chiến giữa trinh sát đặc công quân giải phóng và thám báo Mỹ.

Căn cứ Dốc Miếu có vị trí quan trọng đặc biệt nằm trên đồi bazan, cao 46m, với diện tích 262 ha, trên ba con dốc chạy ngoằn ngoèo ngay sát Quốc lộ 1, cách sông Bến Hải, cầu Hiền Lương chừng 7km về phía nam. Từ đây, chúng có thể bắn pháo sang bờ bắc sông Bến Hải và khống chế một vùng rộng lớn toàn bộ phía tây có đường mòn Hồ Chí Minh cùng biên giới Lào - Việt. Căn cứ này được Pháp xây dựng từ năm 1947, đến năm 1967 được Mỹ đầu tư xây dựng cực kỳ kiên cố, hiện đại với hàng rào điện tử McNamara, được mệnh danh là "con mắt thần", cùng với 12 lớp hàng rào cao 3m. Trên hàng rào là mìn tự động, dưới chân là bãi mìn rộng hàng trăm mét, đến một con chim nhỏ cũng không thể lọt qua. Chỉ cần một động tĩnh nhỏ, một con chuột chạy qua, cũng kích hoạt hệ thống báo động, ánh sáng chói lòa cùng hỏa lực cực mạnh tiêu diệt mục tiêu ngay tức khắc. Đây được coi là pháo đài bất khả xâm phạm. Căn cứ Dốc Miếu được bố trí một tiểu đoàn thủy quân lục chiến Mỹ, có xe tăng, xe thiết giáp yểm trợ. Từ đây, biệt kích, thám báo Mỹ thực hiện các cuộc càn quét rộng ra quanh vùng, rất khốc liệt, bà con trong vùng thường gọi là "Hồn ma biên giới".

Để thực hiện tốt việc chi viện cho chiến trường miền Nam, bằng mọi giá phải xóa sổ căn cứ hiểm ác này. Quân giải phóng đã nhiều lần tổ chức tấn công, điển hình là trận đánh ngày 20/3/1967 của lực lượng pháo binh, đã tiêu hao nhiều sinh lực địch, phá hủy nhiều xe tăng, xe bọc thép, xe vận tải, máy bay lên thẳng, kho xăng và kho vũ khí. Để chuẩn bị cho việc tiêu diệt hoàn toàn căn cứ Dốc Miếu, tháng 4/1971, lực lượng trinh sát đặc công của mặt trận đã tiếp cận khảo sát, nắm chắc các mục tiêu, hỏa điểm quan trọng, hiểm yếu trong cứ điểm. Nhưng khi rút ra, đã bất ngờ đụng độ với lực lượng thám báo biệt kích Mỹ. Trận tao ngộ chiến không cân sức diễn ra vô cùng ác liệt, ta vừa quyết liệt chống trả bằng AK, lựu đạn, vừa rút lui, một số đồng chí đã hy sinh. Chiến sĩ trinh sát Nguyễn Đức Lân 21 tuổi đã trúng một viên đạn xuyên thẳng từ ngực trái phá ra phía sau lưng, cách tim không xa. Tuy đau đớn, nhưng anh vẫn cố băng rừng vượt khỏi vòng vây của địch. Máu ra nhiều, anh ngất đi nhưng may sao chị em du kích Gio Linh đã tìm được anh, khi thì cõng, khi thì võng cáng, vượt 5 cây số đưa anh ra bờ sông Bến Hải về trạm phẫu an toàn. Nằm thiêm thiếp trên cáng, tuy đau đớn không nói được gì, nhưng nghe các cô gọi nhau anh vẫn nhớ là O Thắm ở Gio Hải, nhưng đặc biệt là gương mặt thanh tú, đôi mắt đẹp dịu hiền, giọng nói trầm ấm, luôn ám ảnh mãi trong anh, thôi thúc anh một khát khao mong mỏi trở về thăm lại chiến trường xưa.

Trong đợt tiến công và nổi dậy của quân dân ta năm 1972, căn cứ Dốc Miếu nằm trong tầm pháo kích dữ dội, trút bão lửa hờn căm của quân giải phóng, khiến quân thù khiếp sợ vội vàng tháo chạy vào ngày 1/4/1972, bỏ lại một bãi chiến trường ngổn ngang hầm hào, súng đạn cùng các phương tiện chiến tranh hiện đại nhất lúc bấy giờ. Như vậy, căn cứ Dốc Miếu với hàng rào điện tử tối tân McNamara, án ngữ suốt 5 năm, đã hoàn toàn bị xóa sổ. Ấy vậy mà cũng đã 55 năm giờ mới có dịp. Khi anh thổ lộ nguyện vọng đã được vợ, con gái, con rể ủng hộ, bố trí tổ chức ngay chuyến đi hành hương về Quảng Trị thăm lại chiến trường xưa.

Đoàn có 7 người gồm nhiếp ảnh gia Đức Lân, ông thông gia quê Nga Sơn, Thanh Hóa, con gái, con rể, cháu gái cùng với NSNA Dương Tăng. Xuất phát từ thành phố Hưng Yên sáng 2/6/2025, chiều 3/6, đoàn đã có mặt ở thành phố Đông Hà, thăm Thành cổ Quảng Trị, đến thắp hương tưởng niệm ở tượng đài 81 ngày đêm, cũng là ngôi mộ chung của các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh thân mình giữ Thành cổ. 81 ngày đêm, mỗi ngày hy sinh một đại đội, khoảng trên trăm con người. Số lượng bom đạn trút xuống đây bằng 7 quả bom nguyên tử, bình quân mỗi người phải chịu 250 quả pháo, mức độ khốc liệt ở đây là chưa từng có, tưởng như không một sinh vật nào có thể tồn tại. Máu xương của các anh đã hòa trộn với đất đai, cỏ cây Thành cổ, tạo nên màu xanh non tơ. Trong nắng hè vàng rực, từng cơn gió thoảng qua, khói hương hòa quyện, chúng tôi rưng rưng, cay cay nơi khóe mắt, tưởng nhớ về các anh, những người đồng đội thân thương mãi mãi tuổi hai mươi trên Thành cổ.

Sáng 4/6, chúng tôi tới thăm căn cứ Dốc Miếu, cứ ngỡ nơi đây phải có tượng đài chiến thắng, nhưng lui tới mãi chỉ thấy tượng đài của ngành thông tin. Tìm hỏi người già địa phương mới biết căn cứ Dốc Miếu cách đó không xa, đối diện với nghĩa trang liệt sĩ. Chúng tôi lui tới thì đó chỉ còn lại xác một chiếc xe tăng đã han gỉ, bên cạnh đó là một tấm biển bằng xi măng có ghi chữ "Căn cứ Dốc Miếu" đã bạc màu. Thăm thú xung quanh một hồi, chúng tôi dừng lại chụp ảnh lưu niệm bên xác chiếc xe tăng. Chiến sĩ trinh sát Nguyễn Đức Lân bồi hồi nhớ lại trận đánh cách đây 55 năm với bao kỷ niệm của một thời trai trẻ. Rời Dốc Miếu, chúng tôi về Gio Hải lần tìm O Thắm, mới biết O Thắm đã hy sinh năm 1972 trong một trận đánh ác liệt với thủy quân lục chiến Mỹ. Con gái O Thắm hiện giờ là cán bộ chủ chốt xã Gio Hải, dẫn chúng tôi đến thăm nghĩa trang của địa phương. Thắp nén nhang thơm trên mộ O Thắm cùng các liệt sĩ, chiến sĩ trinh sát Đức Lân năm xưa không nén nổi xúc động bồi hồi, anh ngồi rưng rưng khá lâu bên nấm mộ người du kích năm xưa đã cứu sống mình, như một sự tri ân, một sự nhớ nhung da diết về sự hy sinh, về những năm tháng hào hùng đã qua.

Tạm biệt Gio Hải, Dốc Miếu, chúng tôi tới thăm cầu Hiền Lương, sông Bến Hải. Thật xúc động trong nhà lưu niệm truyền thống bên bờ Hiền Lương, gặp các cháu nhỏ mặc trang phục có cờ đỏ sao vàng, cổ mang khăn rằn Nam bộ, đầu đội mũ tai bèo quân giải phóng, nghiêm trang say sưa ngắm nghía kỹ lưỡng những hiện vật quý giá trong nhà truyền thống. Thật mừng thấy lớp trẻ bây giờ vẫn ngưỡng mộ và trân trọng sự hy sinh của thế hệ cha anh, không quay lưng lại với quá khứ lịch sử. Từ sông Bến Hải, chúng tôi ngược đường lên thăm Nghĩa trang Trường Sơn. Nắng vàng như rót mật, tiếng ve râm ran một bản nhạc rừng. Từng hàng, từng hàng, ngàn ngàn những ngôi mộ có tên, không có tên, nghiêm trang, ngay ngắn vắt ngang dải Trường Sơn như một chiếc khăn tang trắng khổng lồ. Cùng với chúng tôi có rất nhiều đoàn về thắp nhang tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ. Khói nhang nghi ngút, hương thơm ngào ngạt. Hương hồn các anh hùng liệt sĩ đang sáng lên, bừng sáng trên bạt ngàn Trường Sơn hùng vĩ, là niềm tự hào, là điểm tựa tinh thần cho quê hương đất nước. Có đến nơi đây, ngược về nguồn cội mới càng thấm thía một điều: độc lập tự do thực sự đổi bằng xương máu. Cái giá của hòa bình, độc lập, tự do là xương chất thành núi, máu chảy thành sông. Hôm nay và muôn đời sau, không một ai được phép lãng quên./.