(Đọc tập thơ “Lục bát bốn mùa” của Nguyễn Quốc Lập, nxb Hội Nhà văn, 2023)
lâm hà
Cùng dự trại sáng tác văn học do Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Hưng Yên tổ chức vào cuối tháng 11/2025, nhà thơ Nguyễn Quốc Lập tặng tôi tập thơ của ông với 104 bài thuần lục bát mang tên “Lục bát bốn mùa”.
Với 120 trang thơ viết bằng thi pháp thể thơ truyền thống đã công bố trên thi đàn đất nước, thể hiện bản lĩnh tự tin của cây bút thơ Nguyễn Quốc Lập. “Lục bát bốn mùa” là một khúc ngắn trên hành trình thơ mà đã hằn lên từng trang sách cái tâm cái tình sâu nặng và cái chất thi sĩ làm nên thế giới thơ ông. Nuôi thơ bằng sự kiện tâm hồn, là những dấu son trải nghiệm trên từng bước chân đi từ đường làng ra đô thành đất nước và hải ngoại Á, Âu: “Mỗi ngày đón một niềm vui/ Nay đây mai đó chôn vùi ngày xưa/ Mỗi ngày một cuộc đón đưa/ Cỏ cây hoa lá nắng mưa lạ kỳ/ Mỗi ngày một cuộc chia ly/ Những gì nhàm chán những gì dở dang/ Mỗi ngày lật mở từng trang/ Trời che, đất chở, tôi mang phận người” (Mỗi ngày). Và mỗi ngày như thế trải nghiệm đến độ tuổi đời gần bát thập niên mới hồi tưởng lại: “Bóng làng theo cả cuộc đời bão giông” (Bóng quê 2) - Cái tứ đã bao trùm thơ “Lục bát bốn mùa” của thi nhân.
Nguyễn Quốc Lập đã kiến trúc lên một biệt thự Thơ duy tình nhân văn và bản sắc văn hóa dân tộc trên thi đàn quê hương. Bóng chữ chân làng đã minh triết tình yêu nhà, yêu quê hương đến tình yêu Tổ quốc. Tình yêu ấy thăng hoa lên bằng những con chữ có hồn, thơ viết ra từ tâm khảm với lời dân dã mà hàn lâm. Lục bát bốn mùa tâm thành nghĩa trọng, không tụng ca theo lối sáo mòn. Thơ ông là lời độc thoại của riêng ông “Con đi cuối đất cùng trời/ Mang bao nỗi nhớ từ nơi quê nhà/ Chiều nào như chiều nhà ta/ Lũy tre xanh bóng mẹ già ngày xưa/ Lời ru cánh võng nhặt thưa/ Cho con thấm nỗi nắng mưa cõi người/ Một thời gian khó cha ơi/ Tấm gương người sáng một đời trong con” (Về quê). Trời cho nhà thơ những cụm từ “chiều nhà ta”, “Lũy tre xanh bóng mẹ già ngày xưa” và “Cho con thấm nỗi nắng mưa cõi người” đầy sức cảm sức gợi, làm lay động nhân tâm, chữ trung chữ hiếu được tôn vinh. Nhân ảnh một nhà thơ, một chính khách Nguyễn Quốc Lập đã nét trên trang thơ.
Mỗi khi qua những danh lam thắng cảnh nơi đất khách xứ người hay trên đất nước nhà thơ cũng cảm tác nên chương. Những câu chữ thơ ấy bắt nguồn từ phạm trù tình yêu tâm nội. Với Cầu Tình yêu xứ Tiệp: “Hai hàng đôi lứa xếp hàng/ Như làm sống lại huy hoàng ngày xưa” (Cầu tình). Với Tam Đảo “Đèo cao dốc đứng mịt mù/ Phố treo đỉnh núi nhà đu mé rừng” (Tạm biệt Tam Đảo). Với Điện Biên “Trở về Tây Bắc một lần/ Gặp hoa mua tím nở gần lối đi/ Lá xôn xao cây thầm thì/ Và rừng và núi nói gì với ta” (Quê nhà Điện Biên). Với Huế cố đô “Núi thì Ngự sông lại Hương/ Sương thì mù mịt sao mường tượng ra/ Trước là nụ sau là hoa/ Ta là kẻ mộng, em là người mơ” (Huế). Với chùa Hương “Về đây gột rửa ưu phiền/ Thoát vòng vướng bận chạm miền thảnh thơi/ Nghe lá rụng nghe mưa rơi/ Và nghe gió cất những lời tự do” (Chùa Hương). Đến không gian Thiền Bụt ta mới được tự tâm chính niệm.
Thơ tình yêu trong “Lục bát bốn mùa” chiếm khá nhiều trang, trong đó có tình yêu lứa đôi “Nhớ em nhớ cả nụ cười/ Thương em đi hết chân trời. Còn đi” (Với em). Nhưng lãng mạn trữ tình theo ký ức từ thời niên thiếu nơi thôn dã, thời in dấu bước chân đến chân trời góc bể trên đường đời: “Ngày xưa ơi hỡi ngày xưa/ Cái thời đội tuyết dầm mưa đâu rồi/ Dọc ngang ngang dọc xứ người/.../ Trong ngày mơ gặp lại người ngày xưa” (Ngày xưa ơi) - Và “Anh đi về phía tình yêu” (Chiều) để rồi “Thương cho hết những quãng đời của nhau” (Từng).
Bốn mùa với văn học chưa hẳn chỉ giới hạn 365 ngày với màu lá từ xanh non, xanh thẫm, vàng úa đến nâu sạm heo may qua thời tiết Xuân - Hạ - Thu - Đông mà nhà văn còn dụng phép tu từ thành trọn một đời người. Trong “Lục bát bốn mùa” ta còn được đọc những trang thơ tâm sự đường đời “Những mong bán rủi mua may/ Sao tôi nặng một gánh đầy long đong/ Vẫn bên đục ngóng bên trong/ Bao nhiêu trôi dạt giữa dòng bơ vơ” (Giữa dòng 1). Tâm trạng nhân vật trong thơ từ Giữa dòng đến Bên sông “Con thuyền trôi giữa đôi bờ/ Một thoáng tỉnh, một thoáng mơ cánh buồm/ Ngược xuôi cũng một nẻo đường/ Biển xa ngợp sóng yêu thương đợi người” (Bên sông). Và ra tới bờ biển khơi cát trắng “Dã tràng xe cát... thở dài/ Nắng mưa lo dựng lâu đài ước mơ/ Thương bờ cát trắng sương mờ/ Cả đời bạc tóc... nào ngờ trắng tay” (Dã tràng). Những dòng tâm sự ấy của những thân phận ngoài xã hội hay của chính người thơ. Dù là ai nhưng giá trị nhân văn của trang thơ còn đọng mãi trong tôi. Và nhà thơ Nguyễn Quốc Lập đã lập ngôn rằng “Thơ tôi rút ruột mà ra/ Chắt trong cuộc sống đậm đà nên hương/ Lọc từ hương nhãn trong vườn/ Lời ru của mẹ, nỗi niềm tình cha” (Thơ tôi).
Là người đọc thơ ông, xin thành tâm tiếp nhận sự cho của thi nhân với nhân quần “Chia cho nhau hạt giống này/ Để nhân lên những tháng ngày cỏ cây/ Rồi cộng vào chút sum vầy/ Để trừ đi những hao gầy cách xa/ Còn ai đang ở ngoài kia/ Vào đây trừ cộng nhân chia... chúng mình” (Bốn phép tính).
“Lục bát bốn mùa” là trang thơ bóng chữ chân làng. Kiến tạo nên nó là từ cây bút của một đảng viên, nguyên cán bộ Văn phòng Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, nguyên Tham tán Đại sứ quán Việt Nam tại Cộng hòa Séc Nguyễn Quốc Lập.
Tiếng nhạc đệm không được át lời ca, tôi xin khép lại trang cảm nhận về “Lục bát bốn mùa” của thi nhân “Bóng chiều thấp thoáng bờ đê/ Bóng ai tần tảo đi về cuối thôn/ Bóng đa nghiêng bóng hoàng hôn/ Bóng đình nghiêng phía tâm hồn tuổi thơ/ Bóng đời dáng đợi dáng chờ/ Bóng em quê kiểng ngẩn ngơ lòng người/ Bóng trăng lan tỏa khắp trời/ Bóng làng theo cả cuộc đời bão giông” (Bóng quê 2).
