PHÁT HUY SỨC MẠNH CỦA VĂN HỌC NGHỆ THUẬT CÙNG ĐẤT NƯỚC BƯỚC VÀO KỶ NGUYÊN MỚI

Nhà báo Chu Huy Phương

Chủ tịch Hội VHNT tỉnh Hưng Yên

I. VAI TRÒ, VỊ TRÍ CỦA VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TRONG SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC

Văn học nghệ thuật là nguồn sức mạnh tinh thần to lớn:

VHNT có vai trò rất quan trọng trong công tác tư tưởng. Ngay từ buổi đầu dựng nước và giữ nước, văn học nghệ thuật đã đồng hành cùng dân tộc, hun đúc nên bản sắc văn hóa, lòng yêu nước, ý chí độc lập tự cường. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cũng nhấn mạnh: “Văn hóa còn thì dân tộc còn”. Đây chính là kim chỉ nam cho mọi hoạt động, khẳng định vị trí then chốt của văn hóa, văn học nghệ thuật đối với sự phát triển đất nước. VHNT còn mang lại giá trị nhân văn cho xã hội, có thể tác động đến tư tưởng, ý chí và hành động của người dân, đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển tư tưởng, hình thành ý chí của con người.

Thông qua văn học, nghệ thuật thể hiện tinh thần độc lập, tự do, công bằng, đấu tranh cho sự tiến bộ của xã hội; truyền tải những thông điệp về sự cống hiến, sự hy sinh, tinh thần đoàn kết và sự tự hào về truyền thống cách mạng của quê hương, đất nước. Ngoài ra, văn học và nghệ thuật cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và phát triển văn hoá dân tộc, giúp tăng cường nhận thức để giữ gìn, bảo tồn phát huy bản sắc tốt đẹp văn hóa của dân tộc, đồng thời giúp ngặn chặn, loại bỏ những thứ văn hóa lai căng, xấu độc.

Nhận thức sâu sắc vai trò của văn học nghệ thuật, Đảng ta khẳng định: “Văn học nghệ thuật là lĩnh vực rất quan trọng, đặc biệt nhạy cảm và tinh tế của văn hóa, là nhu cầu thiết yếu thể hiện khát vọng chân, thiện, mỹ của con người, có tác dụng đặc biệt trong việc vun trồng, bồi dưỡng tâm hồn, tình cảm nhân cách, đạo đức, trí tuệ bản lĩnh cho các thế hệ con người”(Nghị quyết số 23, ngày 16/6/2008 của Bộ Chính trị (khóa X) về “Tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới”. Trong sự nghiệp đổi mới, Đảng và Nhà nước luôn khuyến khích và tạo mọi điều kiện để văn nghệ sĩ sáng tác được nhiều tác phẩm có giá trị về tư tưởng. Nhờ đó, đã có nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật phản ánh được những thành quả lớn lao của sự nghiệp đổi mới cùng những băn khoăn, trăn trở, lo âu trước những vấn đề mới của thời cuộc.

Sức lan tỏa và đóng góp thiết thực trong công cuộc đổi mới, hội nhập quốc tế:

VHNT Việt Nam đã không ngừng đổi mới tư duy, phương pháp sáng tác. Như Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng khẳng định tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc 2021: “Văn hóa là hồn cốt của dân tộc, văn hóa còn thì dân tộc còn. Văn hóa mất thì dân tộc mất”. Các tác phẩm văn học nghệ thuật phản ánh sinh động đời sống lao động, chiến đấu, học tập, khơi dậy lòng tự hào dân tộc, củng cố niềm tin vào con đường phát triển đất nước. Trên mặt trận đấu tranh tư tưởng, văn học nghệ thuật đã kịp thời tôn vinh, lan tỏa các giá trị nhân văn, nhân đạo, sống hài hòa với thiên nhiên, khoan dung, đoàn kết, phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc… Nhiều tác phẩm tham gia vạch trần những tư tưởng, quan điểm sai trái, giả hiệu, những thói hư, thật xấu trong xã hội, đấu tranh gián tiếp với các luận điệu sai trái, thù địch góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Với sự hỗ trợ của các phương tiện truyền thông hiện đại như internet, mạng xã hội, văn học nghệ thuật càng có sức lan tỏa rộng rãi, tác động mạnh mẽ đến việc củng cố niềm tin, cổ vũ phong trào hành động cách mạng của quần chúng trong sự nghiệp đổi mới. 

II. NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN VÀ GIẢI PHÁP CHO VĂN HỌC NGHỆ THUẬT

Đại hội XIII của Đảng tiếp tục khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu và động lực phát triển. Đây là thời cơ vàng để văn học nghệ thuật đổi mới, tiếp cận công nghệ số, hội nhập quốc tế, lan tỏa giá trị tốt đẹp ra thế giới. Bên cạnh thuận lợi, chúng ta phải đối mặt với nhiều khó khăn: sự xâm nhập của các luồng văn hóa ngoại lai, nguy cơ mai một bản sắc dân tộc “Một quốc gia không có bản lĩnh văn hóa thì dễ bị hòa tan”. Điều này đòi hỏi văn nghệ sĩ phải vững vàng bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội, không ngừng đổi mới, bứt phá.

Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đội ngũ văn nghệ sĩ đã luôn đồng hành cùng với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, vì hạnh phúc của nhân dân. Bác Hồ đã khẳng định : “Văn hoá, nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”. Chính vì lẽ đó, trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến văn hóa, văn học nghệ thuật, khẳng định: “VHNT là lĩnh vực rất quan trọng, đặc biệt tinh tế của văn hoá; là nhu cầu thiết yếu, thể hiện khát vọng chân, thiện, mỹ của con người; là một trong những động lực to lớn trực tiếp góp phần xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội và sự phát triển toàn diện của con người Việt Nam”. Những thành tựu của VHNT là các tác phẩm, công trình văn học, âm nhạc, mỹ thuật, sân khấu, điện ảnh, nhiếp ảnh, múa, kiến trúc, văn nghệ dân gian ra đời đã góp phần làm phong phú, rạng rỡ nền văn học, nghệ thuật Việt Nam.

Với Văn học, nghệ thuật tỉnh Hưng Yên nói riêng: Được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, đầu tư phát triển của Đảng và Nhà nước đặc biệt là sự quan tâm của Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam, của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh, sự nghiệp văn hóa nói chung, văn học nghệ thuật nói riêng của tỉnh Hưng Yên đã có sự phát triển vượt bậc, gặt hái những thành quả mang tính dấu ấn, đưa văn hóa trở thành nền tảng tinh thần của xã hội, tạo động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội nhanh và bền vững. Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Hưng Yên (cũ) và sau khi sáp nhập cùng Hội VHNT Thái Bình thành Hội VHNT tỉnh Hưng Yên (mới) sẽ tập trung thực hiện tốt các nghị quyết của Trung ương, của tỉnh về xây dựng và phát triển văn học nghệ thuật, đáp ứng yêu cầu nền tảng tinh thần. Hoạt động văn học, nghệ thuật ở Hưng Yên sẽ ngày càng được đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả, số lượng tác phẩm được sáng tác tăng lên và ngày càng phong phú, đa dạng, đội ngũ văn nghệ sĩ phát triển cả về số lượng và chất lượng. Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh phát huy tốt vai trò tập hợp, đoàn kết văn nghệ sỹ, cộng tác viên, tổ chức nhiều hoạt động kịp thời, ý nghĩa phục vụ nhiệm vụ chính trị của tỉnh và từng bước đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn học nghệ thuật của công chúng.

Để phát huy tốt vai trò, vị trí của VHNT, góp phần xây dựng, phát triển văn hóa và con người Hưng Yên nói riêng và VHNT các tỉnh trong cả nước nói chung cần đáp ứng yêu cầu đổi mới và phát triển chung, thiết nghĩ vấn đề đặt ra cho Hội VHNT tỉnh, khu vực cần tiếp tục quan tâm giải quyết, đó là:

Một là, Hội văn học nghệ thuật cần chủ động, tích cực hơn nữa trong việc triển khai thực hiện thắng lợi các chỉ thị, nghị quyết của Đảng về “xây dựng và phát triển văn học nghệ thuật trong thời kỳ mới”. Đồng thời, quán triệt và tổ chức thực hiện có hiệu quả Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, trước hết là những quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách liên quan trực tiếp đến lĩnh vực văn học nghệ thuật.

Hai là, văn nghệ sĩ cần tập trung nâng cao chất lượng, hiệu quả của các loại hình văn hóa, văn nghệ; bám sát hiện thực cuộc sống để sáng tạo ra những tác phẩm phản ánh chân thực cuộc sống, góp phần bồi đắp, nâng cao tư tưởng, tâm hồn, nhân cách, đạo đức, lối sống, khơi dậy ở mỗi con người lòng tự hào dân tộc; lòng yêu quê hương đất nước, yêu chủ nghĩa xã hội, niềm tin vào mục tiêu, lý tưởng của Đảng. Vì vậy, Hội cần theo dõi, phát hiện, bồi dưỡng, tiếp tục bổ sung những tác giả trẻ cho lực lượng văn nghệ sĩ; phối hợp với các hội chuyên ngành của Trung ương và các địa phương tăng cường các trại sáng tác để bồi dưỡng, nâng cao năng lực sáng tác cho các tác giả.

Ba là, Hội VHNT là nơi tập hợp các hội viên, thực sự là lực lượng nòng cốt, đi đầu trong sự nghiệp xây dựng đội ngũ văn nghệ sĩ của tỉnh; tạo điều kiện tốt nhất để sáng tạo, nghiên cứu, phê bình, định hướng thẩm mỹ và năng lực thụ hưởng văn hoá cho công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Cần đổi mới toàn diện, hiệu quả hơn nữa tổ chức và hoạt động của Hội để tạo ra môi trường văn hoá, sáng tạo lành mạnh, và hiệu quả trong sáng tác, quảng bá VHNT. Hiện nay, trên mặt trận tư tưởng, văn hoá, văn nghệ, các thế lực thù địch và các phần tử cơ hội chính trị đang tìm mọi cách để chống phá ta, thực hiện âm mưu “diễn biến hoà bình”, chia rẽ, lôi kéo một bộ phận trí thức, văn nghệ sĩ, báo chí đi ngược lại con đường cách mạng; vì vậy, chúng ta phải xây dựng tổ chức Hội vững mạnh, vừa quan tâm giáo dục hội viên và toàn thể văn nghệ sĩ trau dồi bản lĩnh, phẩm chất, năng lực, cảnh giác và làm thất bại âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch.

Bốn là, chú trọng hơn nữa công tác cán bộ, giáo dục chính trị tư tưởng, thực hiện có hiệu quả Nghị quyết Trung ương 4 khoá XI, XII, XIII về xây dựng Đảng, tôn chỉ, mục đích của Hội, gắn với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, xây dựng đội ngũ cán bộ Hội, văn nghệ sĩ có bản lĩnh chính trị vững vàng, có đức, có tài, sáng tạo những tác phẩm văn học nghệ thuật có nội dung tư tưởng sâu sắc, nghệ thuật phong phú, hấp dẫn. Trong xu hướng hội nhập và phát triển, đòi hỏi mỗi văn nghệ sĩ của tỉnh bên cạnh tài năng, năng khiếu, phải am hiểu sâu sắc văn hóa địa phương; luôn vươn lên tiếp cận những tri thức mới, tự bồi dưỡng nghiệp vụ, kiến thức văn hóa, cộng đồng, nêu cao ý thức trách nhiệm, bổn phận đối với quê hương, hòa mình vào dòng chảy của tâm hồn, khí phách Việt Nam để có những tác phẩm hay, mang tầm ảnh hưởng sâu rộng, đặc sắc góp phần quảng bá, thông tin, lưu giữ, phát huy các giá trị về văn hóa, con người Việt Nam ta nói chung và con người Hưng Yên nói riêng.

Năm là, về phía công chúng, người thụ hưởng, tiếp nhận văn học nghệ thuật: tăng cường giáo dục nghệ thuật, nâng cao năng lực cảm thụ nghệ thuật cho người dân thông qua các chương trình giáo dục cộng đồng, nhà trường, các hoạt động xã hội và trên các phương tiện truyền thông. Qua đó định hướng thị hiếu, thẩm mỹ lành mạnh cho công chúng. Với cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, không gian văn hóa độc đáo; văn hóa dân gian, dân ca phong phú, đa dạng sẽ là niềm cảm hứng và là nguồn đề tài vô tận cho các văn nghệ sĩ sáng tạo. Đó là môi trường tốt sinh ra các thế hệ văn nghệ sĩ có tài năng, đóng góp không nhỏ cả về số lượng và chất lượng, mở ra trang mới cho nền văn học nghệ thuật.

Thời gian tới, Hưng Yên và các tỉnh trong khu vực chúng ta tiếp tục xác định mục tiêu giữ gìn bản sắc văn hóa, phát huy các giá trị di sản văn hóa, xây dựng con người “năng động, sáng tạo, hào sảng, lành mạnh, văn minh, thân thiện”, phát huy sức mạnh của sự liên kết: Liên kết các Hội, ngành, địa phương, doanh nghiệp; hợp tác quốc tế; huy động các nguồn lực xã hội để phát triển nền VHNT lâu dài và bền vững.

III. KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT

- Hội VHNT các tỉnh chúng ta cùng đề nghị tiếp tục được Đảng, Nhà nước quan tâm tạo điều kiện hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển văn học nghệ thuật. Với yêu cầu phát triển văn học nghệ thuật giai đoạn mới, cần ổn định 3 nguồn kinh phí chủ yếu cho hội văn học nghệ thuật gồm: Kinh phí hoạt động thường xuyên cho bộ máy điều hành; Kinh phí hỗ trợ sáng tạo văn học nghệ thuật (In ấn, xuất bản, triển lãm, biểu diễn thử nghiệm, bồi dưỡng lực lượng sáng tác trẻ, đi thực tế); Kinh phí khen thưởng hàng năm. Trên thực tế, 3 nguồn kinh phí này rất khiêm tốn so với yêu cầu của hoạt động sáng tạo văn học nghệ thuật, với số lượng hội viên ngày một đông mà kinh phí hỗ trợ cho Hội VHNT tỉnh bao năm nay không thay đổi. Do vậy cần xây dựng cơ chế, chính sách tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, kinh phí cho các hoạt động văn học, nghệ thuật thu hút nhiều nguồn lực xã hội đầu tư cho hoạt động văn học. Hỗ trợ và khuyến khích các hoạt động sáng tác văn học; góp phần tạo môi trường thuận lợi, lành mạnh cho văn học phát triển và hưởng thụ giá trị của văn học; đẩy mạnh giới thiệu, quảng bá và bảo tồn, phát huy giá trị các tác phẩm văn học Việt Nam. Đề nghị các ngành chức năng quan tâm tạo điều kiện hỗ trợ nâng cao hơn mức kinh phí hỗ trợ hoạt động văn học nghệ thuật để ổn định lâu dài, nó sẽ là nguồn động viên lớn cho đội ngũ văn nghệ sỹ sáng tác.

-  Liên hiệp các hội văn học nghệ thuật Việt Nam là cơ quan đầu mối, tập hợp và đoàn kết các lực lượng văn nghệ sỹ chuyên ngành trung ương và địa phương. Tuy nhiên, mặt tổ chức, các hội thành viên đều "độc lập" chỉ gắn kết với nhau trên mặt trận văn hoá văn nghệ. Các hội văn học nghệ thuật địa phương được sự quản lý trực tiếp của cấp uỷ và chính quyền các tỉnh, thành phố đồng thời cũng rất cần có sự chỉ đạo ngành dọc của Liên hiệp đặc biệt là về nghiệp vụ. Bởi vậy, đề nghị các cơ quan quản lý Nhà nước cần tạo cho Liên hiệp các hội văn học nghệ thuật Việt Nam một cơ chế thích hợp để Liên hiệp có thể giúp đỡ hiệu quả hơn cho các Hội thành viên, đặc biệt là các Hội văn học nghệ thuật địa phương. Đây là yêu cầu tha thiết và cũng rất chính đáng của các của các hội văn học nghệ thuật địa phương.

- Đời sống của anh chị em cán bộ làm công tác văn phòng Hội và các văn nghệ sỹ nói chung còn thấp. Nhà nước cần có chế độ, chính sách đãi ngộ đối với lực lượng văn nghệ sỹ; có cơ chế đặt hàng, hỗ trợ sáng tác đối với một số chủ đề, tác phẩm văn học, nghệ thuật cần thiết và xứng tầm; vinh danh, trao giải thưởng xứng đáng cho các tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật, văn nghệ sĩ có nhiều công lao đóng góp cho sự nghiệp văn học nghệ thuật.

- Nhà nước cần hỗ trợ để nâng cao chế độ nhuận bút tương xứng với lao động văn nghệ sĩ. Ở tỉnh Hưng Yên, các tác giả viết cho Tạp chí Phố Hiến vẫn phải hưởng mức nhuận bút thấp hơn nhiều lần so với mức Nghị định 18 đưa ra.

- Bồi dưỡng nâng cao trình độ nhận thức chính trị, đồng thời đào tạo chuyên môn về VHNT, báo chí cho đội ngũ văn nghệ sĩ, qua đó để có những tác phẩm văn học nghệ thuật có quy mô về số lượng, đa đạng, phong phú về loại hình, đề tài. Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác Hội, nhất là cán bộ trẻ sáng tạo, đổi mới trong giai đoạn hội nhập và phát triển hiện nay.

Chúng ta đang bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên của tri thức, công nghệ, hội nhập toàn cầu. Phát huy sức mạnh văn học nghệ thuật chính là phát huy nguồn lực mềm của quốc gia, bồi đắp tâm hồn Việt Nam, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hùng cường. Tôi mong rằng chúng ta tiếp tục đoàn kết hơn nữa, cùng nhau xây dựng một nền văn học nghệ thuật “tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” góp phần vào sự ổn định chính trị, sự cường thịnh của đất nước.