Trong gần suốt thế kỷ XX, Tố Hữu (1920-2002) đã chứng kiến, tham dự và đóng góp vào quá trình cách mạng của Đảng và dân tộc với tư cách người chiến sĩ cách mạng đấu tranh không mệt mỏi, một nhà thơ mang hồn thơ thời đại. Đó chính là lý do căn bản để làm nên nhà thơ Tố Hữu “Lá cờ đầu của nền thơ ca cách mạng hiện đại”. Và, như một lẽ tự nhiên, ông là nhà thơ viết nhiều nhất, hay nhất về Đảng.

Đối với Tố Hữu, Đảng là lẽ sống, là tình yêu máu thịt. Ngoài những bài viết về Đảng, đây đó trong các bài về chủ đề đất nước, nhân dân, về sự nghiệp đấu tranh cho tự do, độc lập của Tổ quốc…, ta đều gặp những đoạn thơ xúc động Tố Hữu dành cho Đảng. Trong lý trí và niềm tin của ông, Đảng là cội nguồn của mọi thắng lợi, của tình yêu và hạnh phúc con người.

Bài thơ “Từ ấy” (7-1938) trong tập thơ cùng tên đã ghi lại thời điểm quan trọng, giàu ý nghĩa của một thanh niên khi tìm được lý tưởng sống cao đẹp cho cuộc đời mình:

Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ

Mặt trời chân lý chói qua tim

Hồn tôi là một vườn hoa lá

Rất đậm hương và rộn tiếng chim.

Khi đang “Băn khoăn đi kiếm lẽ yêu đời”, qua các chiến sĩ cách mạng tiền bối, chàng thanh niên Tố Hữu đã được giác ngộ lý tưởng cộng sản. Tâm hồn nhà thơ tràn ngập niềm sung sướng và hạnh phúc. Anh đã dùng những hình ảnh rực rỡ nhất để ví von với lý tưởng cộng sản: “Nắng hạ”, “mặt trời chân lý” kết hợp cùng các từ “bừng”, “chói” để diễn tả sức tác động mạnh mẽ của lý tưởng. Trong đêm đen nô lệ, lý tưởng Đảng không chỉ mang ý nghĩa soi đường cho cuộc đấu tranh của cả dân tộc và mỗi cá nhân mà còn khẳng định sức sống mãnh liệt: “Hồn tôi là một vườn hoa lá/ Rất đậm hương và rộn tiếng chim”. Lý tưởng ấy định hướng lẽ sống cao đẹp là gắn bó với đất nước và nhân dân lao khổ, với cuộc đời chung. “Từ ấy” vừa là tiếng hát, vừa là tâm sự, ý chí quyết tâm đấu tranh cho mục tiêu lý tưởng Đảng. Tiếng thơ Tố Hữu cộng hưởng với tiếng lòng nhà thơ cộng sản Pháp Louis Aragon- tác giả “Nhà thơ tặng Đảng của mình”- nên ông dịch rất thành công bài thơ ra tiếng Việt. Từ nguồn cảm xúc của hai nhà thơ Pháp- Việt, nhạc sĩ Phạm Tuyên phổ thành ca khúc “Đảng đã cho tôi sáng mắt, sáng lòng”, ca khúc có âm hưởng mạnh mẽ như tiếng kèn xung trận, giục chúng ta đi theo lý tưởng cách mạng mà Đảng- Bác đã vạch ra.

Năm 1960, khi Đảng ta tròn 30 tuổi, nhà thơ Tố Hữu viết bài thơ “Ba mươi năm đời ta có Đảng”. Bằng thể thơ song thất lục bát trường thiên, bài thơ đã đúc kết một cách đầy đủ mà cô đúc quá trình đấu tranh cách mạng của Đảng từ khi ra đời cho tới ngày miền Bắc nước ta hoàn toàn giải phóng (sau chiến thắng Điện Biên Phủ), mở đầu kế hoạch 5 năm lần thứ nhất xây dựng chủ nghĩa xã hội, làm hậu phương vững chắc cho tiền tuyến lớn miền Nam. Đặc sắc của bài thơ là đã thể hiện sự gắn bó máu thịt giữa Đảng và dân tộc, nhân dân trên các chặng đường đấu tranh cách mạng. Lý tưởng Đảng đồng thời là mục tiêu đấu tranh của dân tộc, giống nòi. Số phận của Đảng nằm trong số phận chung của nhân dân, đất nước. Cao sâu hơn, Đảng là người chỉ lối, dẫn đường đoàn kết lực lượng toàn dân tộc, trở thành niềm tin yêu vô hạn trong lòng dân. Trong bài thơ này, Đảng đã trở thành một hình tượng nghệ thuật vô cùng đẹp đẽ, được tạo dựng bằng cả con tim, khối óc nhà thơ. Từ trong huyết quản, những câu thơ tuôn chảy dạt dào, kết hợp giữa tấm lòng yêu Đảng thiết tha với những suy tư khái quát.

Tố Hữu có những câu thơ xót xa mà chan chứa tự hào về sự ra đời của Đảng, qua hình ảnh so sánh sát thực và gợi cảm: “Như đứa trẻ sinh nằm trong cỏ/ Không quê hương sương gió tơi bời/ Đảng ta sinh ở trên đời/ Một dòng máu đỏ nên người hôm nay”. Và sau đó là đoạn thơ có tính đúc kết, định nghĩa về Đảng với bản chất đẹp đẽ vô cùng. Sau mỗi tập hợp từ đầy trìu mến, tự hào: Đảng ta đó/ Đảng ta đây/ Đảng ta.... vang lên như một điệp khúc là những thành ngữ dân gian dày đặc khiến cho các câu thơ giản dị, mộc mạc như lời nói thường bỗng vang ngân và cộng hưởng: “Đảng ta đó, trăm tay nghìn mắt/ Đảng ta đây xương sắt da đồng/ Đảng ta, muôn vạn công nông/ Đảng ta, muôn vạn tấm lòng niềm tin/ Đảng ta, Mác - Lênin vĩ đại/ Lại hồi sinh, trả lại cho ta/ Trời cao, đất rộng bao la/ Bát cơm, tấm áo, hương hoa, hồn người”.

Là kết tinh trí tuệ tài năng, lòng dũng cảm; mang bản chất cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động; lấy chủ nghĩa Mác - Lênin làm nền tảng tư tưởng, đấu tranh vì hạnh phúc, tự do cho con người… Tất cả những phẩm chất ấy đã làm nên giá trị cao quý của Đảng, niềm tin tuyệt đối của muôn vạn tấm lòng.

Nhà thơ đã nâng hình ảnh Đảng thành biểu tượng: Đảng như ánh đèn pha chiếu rọi, như người cầm lái vĩ đại đưa con thuyền cách mạng Việt Nam vượt qua bao hiểm nguy, bão tố trong suốt con đường cách mạng trường kỳ 30 năm ấy…: “Đèn vẫn tỏ, thuyền bơi tới trước/ Đảng ta đưa dân nước ta đi/ Con đường cách mạng trường kỳ/ Ba mươi năm ấy, bước đi vững vàng”.

“Đảng ta thật là vĩ đại” (Bác Hồ). Nhưng Đảng ta không khi nào tự coi mình đứng trên nhân dân. Trong suốt bài thơ, nhiều lần Tố Hữu khẳng định: Đảng được sinh ra, trưởng thành từ trong phong trào cách mạng của quần chúng bị áp bức: “Đảng ta con của phong trào/ Mẹ nghèo mang nặng khổ đau khôn cầm”. Đảng coi dân như cha, mẹ. Ngược lại nhân dân như lòng mẹ bao dung, nuôi dưỡng, che chở và trung thành tuyệt đối với Đảng. Mối quan hệ máu thịt này đã làm nên sự tồn tại vững bền của Đảng. Tố Hữu, với tư cách một nhà thơ cộng sản, là người nhận thức sâu sắc và tô đậm mối quan hệ giữa nhân dân, dân tộc và Đảng trong những vần thơ chân thành, xúc động : “Con chim biết nhớ đàn nhớ tổ/ Ta nhớ người đau khổ nuôi ta/ Ơn người như mẹ, như cha/ Lòng dân yêu Đảng như là yêu con!/ Nghèo rau cháo từng lon gạo bữa/ Dành cho ta chút sữa cầm hơi/ Dù khi tắt lửa tối trời/ Vững lòng quyết sống, không rời Đảng ta/ Dù khi giặc khảo, giặc tra/ Cắn răng thà chết, không xa Đảng mình”.

Bằng tình cảm chân thực, nhà thơ Tố Hữu đã ca ngợi Đảng của mình ở nhiều phương diện. Nhưng có một phương diện mà ông láy đi láy lại, thể hiện nhận thức ngày càng sâu sắc về Đảng. Đó là giá trị nhân văn mà Đảng đem lại cho dân tộc, non sông đất nước và toàn thể nhân dân. Từ năm 1960, Tố Hữu đã đề cập đến sự hồi sinh của “hồn người” nhờ có Đảng: “Trời cao đất rộng bao la/ Bát cơm, tấm áo, hương hoa, hồn người”. Sau này, ông cụ thể hóa cái hồn người đó bằng tư thế làm người, bằng sự tỏa sáng của mỗi cá nhân trong vầng hào quang của Đảng:

Đảng dạy tôi biết ngẩng đầu đứng dậy

Vững hai chân, đứng thẳng, làm người…

…Xứ sở mình có đủ nắng quanh năm

Cuộc sống ấm ân tình, với Đảng

Lớn khôn chung, một sẽ hóa thành trăm

Đời rạng rỡ, mỗi con người tự sáng

                                   (Với Đảng, mùa xuân, 1977)

Đã hơn nửa thế kỷ qua, thơ Tố Hữu vẫn luôn là tiếng nói tâm tình gần gũi với bạn đọc. Mỗi tập thơ của ông đều chân thành ghi lại tiếng lòng của tác giả và hình bóng cuộc đời. Đó là tấm lòng gắn bó sâu nặng với dân tộc và với Đảng. Qua đó, hiện lên vô cùng sống động chân dung tinh thần của dân tộc, nhân dân và Đảng Cộng sản Việt Nam. Song song với hình tượng Đảng là hình tượng Bác Hồ, một người cộng sản ưu tú nhất, đẹp đẽ nhất, tiêu biểu nhất. Đọc lại mảng thơ Tố Hữu viết về Đảng và lý tưởng cộng sản, ta được củng cố niềm tin vào Đảng, bất chấp những diễn biến phức tạp đang diễn ra hiện nay, như nhà thơ tâm niệm: “Mặc quanh ta sóng gió/ Dù đây đó chiều tà/ Bình minh đang dậy đỏ/ Tim ta cùng chim ca” (Lời đề từ Tổng tập thơ Tố Hữu, NXB Giáo dục, 1994).

                                                 NGUYỄN NGUYÊN TẢN