CÁNH CÒ TRỞ LẠI
                             Truyện ngắn: Trần Văn Quý

Sinh ra và lớn lên ở một vùng quê Bắc Bộ, cũng như tuổi thơ của bao người khác, ông Hưởng thường được chìm vào giấc ngủ trong lời ru của mẹ và hình ảnh những cánh cò rập rờn trên cánh đồng mướt mát màu xanh của lúa, của khoai:

“Cái cò bay lả, bay la

Bay từ cửa phủ bay ra cánh đồng...”

Lớn lên ông nhập ngũ, trong một đợt nghỉ phép, bố mẹ đã cưới cho ông một người con gái cùng làng, năm sau sinh ra được cậu quý tử tên Hùng. Cùng trong nỗi nhớ mẹ, cha, vợ, con, hình ảnh những cánh cò bay lả, bay la đã theo ông suốt thời gian quân ngũ.

Hoàn thành nhiệm vụ, trở về làng, ông cùng vợ chăm sóc bố mẹ và lo hậu sự chu đáo khi bố, mẹ lần lượt “về già”. Ông bà dồn hết tình thương chăm sóc, dạy dỗ cậu con trai độc nhất. Hùng đỗ đại học, ra trường được nhận công tác trên tỉnh. Hùng đã tìm hiểu, báo cáo và được ông bà đồng ý, đã lấy vợ cùng cơ quan. Hai người được cấp một mảnh đất bên bờ đầm Lò Nồi, nhìn về hướng đông. Ông bà chắt bóp, dành dụm được ít tiền cho con. Vợ chồng Hùng cũng có một số vốn nên đã xây được căn nhà một tầng, nhà quay hướng đông ra đầm nên mùa đông đỡ rét và mùa hè lại không nóng.

Xây nhà cho Hùng được vài tháng, bà gặp cơn bạo bệnh không qua khỏi. Ông chăm chút nhà cửa, mảnh vườn và hương khói cho ông, bà, bố, mẹ và vợ.

Vợ chồng Hùng ngày nghỉ lại về thăm ông, nhà đỡ hiu quạnh. Từ ngày họ sinh được cậu cu, bận rộn nên ít về thăm. Tuổi cao, lại ở một mình, ăn uống thất thường, sức khỏe cũng giảm sút rõ rệt. Một hôm bên mâm cơm ở quê nhà, Hùng lựa lời thưa với bố:

- Vợ chồng con tính mời bố xuống thị xã ở cùng với vợ chồng chúng con, chứ bố ở nhà một mình thế này chúng con không yên tâm.

Nghĩ một lát, ông Hưởng thủng thẳng:

- Ừ bố đi ai hương khói cho ông, bà, cho mẹ mày. Mới lại ở nhà còn hàng xóm, họ mạc nó vui, chứ bố xuống đấy thui thủi buồn lắm.

Thấy bố lưỡng lự, Hùng thưa tiếp:

- Bố không lo, con xin ý kiến bố, gửi chìa khóa anh Thăng con bác Thắng, tuần rằm, mùng một anh ấy thắp hương giúp. Còn giỗ chạp con xin đưa bố về từ hôm trước ạ. Xuống dưới đó con đưa bố đi thăm và tham gia các câu lạc bộ dưỡng sinh, câu lạc bộ thơ cũng vui lắm bố ạ...

Biết khó từ chối, mới lại để giúp vợ chồng Hùng yên tâm công tác, lại được ở gần thằng cháu đích tôn nên ông miễn cưỡng nhận lời:

- Thôi để anh chị khỏi đi lại vất vả, tôi xuống với cháu tôi một thời gian xem thế nào...

Ngày nghỉ tiếp theo, vợ chồng Hùng mang con nhỏ về làm lưng cơm mời bố thắp hương báo cáo ông, bà, mẹ. Mời bác Thắng, anh Thăng đến uống chén rượu nhạt, nhờ bác và anh trông nom nhà cửa, hương khói tuần rằm, mùng một, chiều hôm đó ông Hưởng đi cùng con cháu xuống thị xã.

Lần đầu tiên ở trong căn nhà chật chội, quay đâu cũng đụng chạm. Cháu nội còn lạ hơi ông chưa theo, hàng phố thì lạ không có chỗ đi lại, thăm hỏi, buôn chuyện như ở trên quê. Ông thấy chán, định bụng ở dăm bữa, rồi sắp đến ngày về giỗ bà ấy, ông sẽ ở nhà luôn.

Sáng ra, vợ chồng Hùng đi làm, cháu nội được đưa đến lớp giữ trẻ. Hùng định khóa cổng, ông bảo:

- Anh chị khóa cổng, định nhốt tôi như nhốt tù à? Thôi cứ để cổng đó, tôi ra đường cho khuây khỏa.

- Vâng.

Nói vậy Hùng chỉ lo bố chưa quen phố xá lại lạc thì...

Ông Hưởng bước ra đường, đang nheo mắt vì ánh nắng mặt trời đang lên chiếu đến. Ông thấy như có bóng gì lướt qua đầu, ngẩng nhìn ông thấy một tốp, rồi nhiều tốp cò bay theo hình chữ V qua dãy phố nhà con ông bay hướng sông Hồng. Nheo mắt nhìn ra phía trước ông thấy hai, ba tốp cò đang cất cánh bay lên từ ngọn các bụi cây dành dành trên một gò đất cao giữa đầm. Ông tự nhủ: “Quái lạ, ở giữa thị xã đông người mà cũng có chim, có cò nhỉ. Đến cánh đồng tam thiên mẫu quê ông, thuở thơ ấu không bao giờ vắng bóng những cánh cò, nay do nông dân dùng thuốc trừ sâu tràn lan, nạn săn bắn rồi con người san lấp làm công nghiệp, nay bói không ra một cánh cò”.

Như không tin mắt mình, ông đến gần hơn. Trên những ngọn cây dành dành còn một số cò chưa bay đi, một số cò con tập bay từ ngọn cây này sang ngọn cây khác. Một số cò đang bắt tép ở khoảng đầm trồng sen, trồng lúa. Trước mắt ông cánh đầm hiện ra như khung cảnh đồng quê thu nhỏ thuở nào. Lòng ông xao xuyến.

Từ hôm ấy ông vui vẻ hẳn lên. Cứ sáng sáng ngắm đàn cò bay đi kiếm ăn, chiều tà lại bay về tổ lòng ông thấy nhẹ nhàng. Thỉnh thoảng ngồi trên bờ đầm nói chuyện với xã viên hợp tác xã nông nghiệp Phố Hiến làm ruộng trên cánh đầm Lò Nồi cũng giúp ông nguôi ngoai nỗi nhớ làng quê.

Rồi thị xã Hưng Yên được lên thành phố, đầm Lò Nồi được cải tạo, xây dựng thành công viên Nam Hòa. Giữa ầm ĩ của máy đào, máy xúc, đàn cò bay đi cả, ông buồn so, tối đó ông bỏ cơm. Hùng lo lắng hỏi:

- Bố sao không ăn cơm?

Ông đáp:

- Bố không đói.

Hùng phân vân, hỏi tiếp:

- Bố bị ốm à, mai con đưa bố đi bệnh viện khám bệnh, lấy thuốc nhé.

- Bố không ốm.

Không hiểu chuyện gì xảy ra, Hùng hỏi vợ xem có lẽ nói gì làm bố chạnh lòng phật ý chăng. Vợ Hùng khăng khăng không nói và làm gì khiến bố buồn.

Ông Hưởng giấu con trai, con dâu, ai lại nói buồn vì mấy con cò bay đi nhỉ. Nhưng trong đầu ông suy nghĩ mông lung, không hiểu đàn cò bay đi đâu, chúng có thoát khỏi hòn tên mũi đạn của cái bọn chuyên đi săn bắn chim chỉ để thỏa cái trò muốn nổi tiếng, hơn người, tay chơi với thành tích bắn càng được nhiều chim càng được tôn trọng dở hơi ấy. Cũng lạ sao ở các nước khác họ quý chim chóc thiên nhiên, còn ở ta sao cứ để cái bọn săn bắn chim chóc ngang nhiên hoành hành thế nhỉ. Nghe nói có đến 2 vụ xạ thủ săn chim, khi bắn chim chết rồi còn bị chim kéo chết chìm, một vụ ra vớt chim ở thùng đấu bị chìm bên Hà Nam, một vụ ra vớt chim giữa sông ở Đoàn Đào, Phù Cừ bị lật thuyền chết theo chim, là quả báo nhãn tiền đấy thôi.

Tuy thế, nỗi buồn trong ông không phải kéo dài. Công viên Nam Hòa được hoàn thành chóng vánh, giữa hồ nước rộng khoảng hơn chục ha là một đảo rộng chừng một mẫu rưỡi. Trên đảo trồng tre để bảo tồn làm nơi cò đậu. Chiều xuống từng tốp cò bay lượn quanh đảo, chao cánh trên mặt nước trong xanh rồi bay vào đậu trên những ngọn tre đung đưa trong gió như chào đón những chú cò. Đứng ở bờ hồ ngắm nhìn đàn cò trở lại, một cảm giác ấm áp thanh bình, lòng ông vui mừng khôn xiết. Ông thấy có những bước chân rồi từng tốp người đứng kín quanh hồ ngắm nhìn đàn cò trở về như chào đón một sự kiện lớn trong đời. Từ trong đám đông có người thốt lên:

- Đúng là đất lành chim đậu!

Hàng ngày ông cũng như bao người ở thành phố Hưng Yên và du khách đi bộ quanh hồ, ngắm đàn cò bay đi kiếm ăn buổi sáng, bay về đảo lúc chiều tà là thói quen không thể thiếu của nhiều người. Cò cũng coi người như bạn, nhiều tốp cò ung dung rỉa lông, rũ cánh bên mép hồ như muốn làm bạn với từng tốp người tản bộ quanh hồ, có những chú cò còn mạnh dạn đậu trước các quán ẩm thực gần đó, nhiều du khách dùng điện thoại chụp nhanh để lưu giữ hình ảnh khó quên khi đến thăm đảo cò Phố Hiến - Hưng Yên.

Ông và mọi người quanh hồ cũng coi cò như bạn, cứ mỗi lần cò bay thấp nhiều vòng trên mặt hồ là mọi người lại cất quần áo, xe cộ bởi cò đã báo trời sắp có trận mưa. Thỉnh thoảng ông và nhiều người gặp các chú cò con tập bay mỏi cánh sà xuống đất, liền mang đến cho người bảo vệ để cho chúng trở lại đảo cò. Bảo vệ đàn cò đã thành ý thức tự giác của mọi người, không ai bắt cò, nhặt trứng cò. Với tình yêu thương của con người và môi trường phù hợp, đàn cò ngày càng phát triển, hiện đông đến cả vạn con. Không chỉ có vậy, khi ông cùng các bạn già đi bộ qua đường Điện Biên sang công viên An Vũ cách công viên Nam Hòa khoảng 300m, giữa hồ công viên An Vũ cũng có đảo diện tích tương tự bên công viên Nam Hòa, một ông thích thú thốt lên:

         - Bên này cũng có đảo cò, có đến cả mấy nghìn con ấy.

Kỳ lạ thay trong khoảng một cây số vuông thiên nhiên đã ban tặng cho thành phố này hai đảo cò, số lượng hàng vạn con.

Sau thời gian lạ lẫm, cháu đích tôn đã quấn quýt ông nội. Cũng như thường nhật, chiều nay sau khi được đón từ nhà trẻ về, cháu lại cùng ông ra ngắm đàn cò bay về tổ, giống như nhiều ông, bà, bố mẹ đưa con, cháu đến ngắm đảo cò sau tan học. Mặt trời đang khuất dần về phía tây, những ánh nắng cuối cùng hắt lên nền trời trong xanh làm rõ từng đàn cò trắng bay về tổ. Dưới mặt hồ nhiều chú cò sải cánh chao liệng như chào mọi người trước khi đậu xuống đảo. Nhìn khung cảnh này ông thầm cảm phục nghệ sỹ nhiếp ảnh Lê Hào đã chớp được thần thái đảo cò để đăng cùng loạt bài về độc đáo đảo cò Phố Hiến - Hưng Yên trên các báo, tạp chí: Du lịch Việt Nam, Hương sắc, Báo Văn nghệ Công an và Báo Hưng Yên mà Hùng đã sưu tầm mang về để ông đọc.

Đúng là độc đáo, bởi khi các cánh đồng vắng dần những cánh cò bay thì nơi đây, giữa ồn ào phố thị, xe cộ ngược xuôi, dòng người đông đúc lại xuất hiện hai đảo cò có đến hàng vạn con. Chính những cánh cò nơi đây đã sưởi ấm tâm hồn ông và bao người, đưa ước mơ của trẻ thơ bay cao, bay xa trên quãng đường đời phía trước. Và đã thành thói quen, chiều nào cháu đích tôn cũng theo ông ra hồ công viên Nam Hòa để ngắm những con cò nối đuôi nhau bay về tổ. Ông thấy sống lại trong lòng một cảm xúc ấm áp giống như ở quê mình vậy rồi ông âu yếm ôm cháu đích tôn vào lòng nói:

       - Đúng là đất lành nên cò đậu đây cháu à...

                                                                                                                                   Ảnh: Dương Tăng