NGUYỄN THẾ

Giọt sương mai còn lưu luyến, đọng trễ nải trên phiến lá đầu mùa. Không khí buổi sớm mai vẫn phảng phất mùi bùn ngai ngái, ẩm ướt. Nhưng kìa, có một làn hương vô hình đã khẽ khàng len lỏi, nhuộm đẫm cả không gian, tràn qua những lối mòn rợp cỏ rồi thẩm thấu vào từng góc khuất sâu thẳm trong tâm hồn tôi. Đó là hương lúa mới - thứ mật thơm thiêng liêng chỉ thức giấc vào khoảng giao mùa tháng Năm, tháng Sáu, khi những cánh đồng rũ bỏ tấm áo xanh thì con gái để khoác lên mình dải lụa vàng ươm, trĩu hạt, nghiêng đầu chờ đợi những bàn tay gặt hái.

Tôi gửi tuổi thơ mình trong những mùa gặt bảng lảng khói sương. Thuở ấy, khi vầng trăng non chưa kịp lặn, bóng tối còn dung dăng trên mái nhà, cả gian bếp đã rộn ràng những thanh âm lạch cạch quen thuộc. Bố mẹ trở mình thức giấc, chuẩn bị dụng cụ liềm hái, dây buộc, xe thồ... cho một ngày ra đồng. Dáng bà gầy guộc, tay nâng niu chiếc giỏ tre được đan từ những sợi nan non tơ, xanh mướt, đặt khẽ khàng nơi góc vệ cỏ đón chờ những bông lúa đầu tiên. Tôi, đứa trẻ lên mười, lon ton chạy theo sau, đôi chân trần ngập trong bùn nhão mát rượi. Ngay khoảnh khắc ấy, hương lúa mới tựa một dòng sữa mát lành ùa vào lồng ngực, tinh khôi, ngọt dịu, không một chút gắt gỏng pha tạp, mang trọn vẹn sự thuần khiết của đất trời ban tặng cho con người.

Hương lúa không chịu dừng lại nơi bờ ruộng, nó theo gió bay qua hàng rào, thoang thoảng khắp đường thôn ngõ xóm. Khi cái nắng oi nồng của ngày hè bắt đầu rây những hạt mật đầu tiên qua kẽ lá, cũng là lúc mùi thơm nồng nàn ấy quyện chặt vào không gian, tấu lên khúc nhạc báo hiệu mùa vàng đã về. Sau này, dù bao năm tháng bôn ba nơi phố thị, mỗi lần trở về, chỉ cần xe lăn bánh trên con đường đê lộng gió, ngửi thấy mùi thơm vương vít của rơm rạ, nhìn biển vàng nhấp nhô trải dài như một tấm thảm gấm, lòng tôi lại trào dâng một niềm thương nhớ khôn nguôi về những ngày thơ ấu bình yên.

Lũ trẻ chúng tôi ngày ấy mong mùa gặt như mong Tết. Chẳng đợi ai gọi, ba chị em đã mắt nhắm mắt mở bước ra khỏi giường, hăm hở theo chân người lớn. Từ tinh mơ, cả làng đã rộn rã như trẩy hội. Tiếng í ới gọi nhau vang cả quãng vắng, tiếng xe thồ kút kít trên đường mòn hòa cùng tiếng cười nói giòn tan xua đi cái ngái ngủ của đất trời. Mẹ tôi bao giờ cũng là người nhóm bếp sớm nhất, ủ một ấm chè xanh đượm vị mang ra đầu bờ để làm dịu đi cái mệt nhọc của mọi người.

Trong cuốn phim ký ức của tôi, hình ảnh mẹ hiện lên thật đẹp khi cặm cụi giữa ruộng sâu, nước ngập quá gối, bàn tay thoăn thoắt đưa liềm như một nghệ sĩ đang múa trên sóng lúa. Từng ôm lúa vàng óng được xếp ngay ngắn đón nắng. Bố lầm lũi gánh những vạt lúa nặng oằn vai, đôi mắt bừng sáng niềm vui về một vụ mùa no ấm. Kìa dáng bà, lưng còng rạp xuống đất, cần mẫn nhặt nhạnh từng bông lúa sót lại cho vào chiếc giỏ tre, giọt mồ hôi mặn chát của đời người rơi xuống, hòa quyện trong hương rơm dịu ngọt, thanh tao.

Khi những tia nắng đầu tiên xuyên qua lớp mây mỏng, rọi xuống lưng áo sờn vai của những người lực điền, cũng là lúc cái nóng bắt đầu bủa vây. Áo ai cũng ướt sũng, lưng mỏi rời sau hàng giờ khom mình. Thế nhưng, giữa cái nhọc nhằn ấy, tiếng cười chưa bao giờ tắt. Nó râm ran, lấp lánh trong ánh mắt mọi người khi nhìn những hạt lúa tròn mẩy, căng bóng - thành quả của chuỗi ngày dầm mưa dãi nắng. Dưới bóng râm của cây đa cổ thụ đầu làng, mọi người thảnh thơi nghỉ chân, chuyền tay nhau bát nước chè chát ngọt, bóc vài quả vải tu hú chín đỏ mọng, câu chuyện mùa màng cứ thế dài mãi theo ngọn gió nồm nam.

Với lũ trẻ, cánh đồng sau mùa gặt là một thiên đường cổ tích. Chúng tôi rượt đuổi theo đàn châu chấu, cào cào bay loạng choạng trên những gốc rạ trơ trụi. Có những chân ruộng nước còn xấp xỉ, cả bọn lại hò nhau tát nước bắt cá. Những chú cá rô, cá quả bơi rẽ sóng, những chú cua đồng vàng óng lổm ngổm trốn dưới gốc rạ đều bị tóm gọn. Mớ sản vật đồng quê ấy mang về sẽ được bàn tay khéo léo của mẹ biến thành bát canh chua nấu khế mát rượi, hay bát canh cua đậm vị miền Bắc, ngọt lịm tình quê hương.

Những ngày ấy, làng quê như khoác lên mình một bộ xiêm y rực rỡ. Xe thồ nối đuôi nhau chở trăng chở lúa về sân. Chiều muộn, tiếng máy tuốt lúa xình xịch vang vang khắp xóm, khói rơm quyện với hoàng hôn dệt nên một bức tranh lam chiều huyền ảo. Mùi rơm rạ, mùi lúa mới nồng nàn trong gió thoảng. Sáng hôm sau, tụi trẻ con lại hí hửng nhào lộn, rúc đầu vào những đụn rơm thơm phức như sà vào chiếc nệm êm của đất trời. Rơm được các cụ già trải dài từ ngõ nhỏ ra đến con đường lớn, nhuộm cả làng quê thành một lối đi dát vàng kỳ diệu.

Mỗi hạt lúa phơi trên sân như một giọt nắng đọng lại, gợi nhắc câu ca: “Một hạt lúa vàng, chín giọt mồ hôi”. Tôi chợt nhớ đến những vần thơ đầy nhạc điệu của Nguyễn Khoa Đăng: "Vây quanh làng/ Một biển vàng/ Như tơ kén/… Hương lúa chín/ Thoang thoảng bay…".

Đó chẳng phải là bài ca lao động thanh tân nhất, là lời ru ngọt ngào của mẹ, là dòng sữa phù sa màu mỡ bồi đắp cho tâm hồn ta khôn lớn hay sao? Từ hạt mầm ngủ yên trong đất cát, đi qua bão giông để thành bông lúa trĩu cành, đó là cả một hành trình đong đầy hy vọng và những nhọc nhằn giấu lặng của người nông dân.

Giờ đây, mỗi lần trở về quê cũ, tôi không còn được nghe tiếng í ới gọi nhau rộn rã mỗi sớm mai, cũng chẳng còn những đêm trăng sáng cả làng ra đồng gặt hái. Thay vào đó là tiếng gầm vang của những chiếc máy gặt đập liên hoàn. Máy đi đến đâu, lúa đóng bao đến đó, nhanh chóng và tiện lợi. Nhưng giữa sự hiện đại ấy, lòng tôi lại dấy lên một khoảng trống chênh vênh, vắng lặng. Tôi thèm cái không khí mộc mạc, nghĩa tình xưa cũ, thèm cái thuở cả làng chung nhau một thắt lưng buộc bụng, cùng sẻ chia một ngụm nước chè xanh, cùng cười vang bên những đụn rơm rạ.

Tôi nhớ mùi đất ẩm, nhớ tiếng chân bì bõm dưới ruộng sâu, nhớ những giọt mồ hôi đượm tình quê. Để rồi mỗi bận đi ngang qua một mùa gặt, tâm hồn tôi lại tựa như được gieo hạt, để gặt hái về cả một khoảng trời ký ức đầy ắp yêu thương, một lời nhắc nhở thiêng liêng về những năm tháng tuổi thơ dẫu gian khó nhưng ấm áp khôn cùng.