Hương Giang

Có những mùa thu đi qua đời người rất khẽ, tưởng như chỉ là một thoáng heo may, một vệt nắng vàng trên mái ngói, một tiếng trống trường vọng lại từ cuối con đường làng. Vậy mà khi ngoảnh lại, mới hay có một mùa thu đã nằm lại rất sâu trong ký ức. Đó là mùa thu của tuổi học trò làng quê chúng tôi, của mái trường làng bên cánh đồng lúa, của những buổi sáng chân mang đôi dép tổ ong đã vẹt mòn đến trường và tiếng cười trong veo chẳng thể nào tìm lại được.

Ngày ấy, mùa tựu trường không có nhiều sắc màu rực rỡ như bây giờ. Chỉ có một buổi sáng đầu thu, mẹ gọi dậy sớm hơn thường lệ, giục mặc bộ quần áo mới còn thơm mùi vải, chải lại mái tóc vàng hoe vì nắng rồi cẩn thận đeo chiếc cặp sách lên vai tới trường. Chiếc cặp ngày ấy có khi chỉ là một chiếc túi vải đơn sơ. Sách vở được bọc bằng những tờ giấy báo cũ. Bút mực, thước kẻ, hộp màu... tất cả chẳng có gì nhiều, nhưng với một đứa trẻ, đó là cả một kho báu. Niềm vui ngày tựu trường đôi khi chỉ giản dị như thế: một quyển vở mới tinh, một chiếc bút mực xanh, một bộ quần áo mới và cảm giác mình đã lớn thêm một tuổi.

Con đường đến trường là con đường làng nhỏ chạy giữa hai bên đồng lúa. Mùa thu, lúa ngoài đồng đã ngả màu vàng óng. Những bông lúa cúi đầu trong gió, lúc lắc như đang thì thầm với nhau. Sương sớm còn đọng trên những ngọn cỏ ven đường. Đâu đó, mùi rơm rạ, mùi đất ẩm, mùi lúa non hòa vào nhau thành một thứ hương quê mà sau này đi bao nhiêu nơi, người ta vẫn không thể gọi tên cho hết.

Chúng tôi thường đi học thành từng nhóm nhỏ 3-5 đứa. Đứa đi trước gọi đứa đi sau, vừa đi vừa ríu rít chuyện trò. Có hôm mải ngồi nói chuyện với nhau ven đường mà suýt muộn học. Có hôm trời mưa, cả đám co ro dưới một mảnh nilon trắng, đến lớp với đôi dép lấm bùn và những ống quần xắn cao quá gối. Vậy mà chẳng đứa nào thấy khổ. Bởi con đường đến trường khi ấy không chỉ là con đường dẫn đến lớp học, mà còn là con đường dẫn vào một thế giới tuổi thơ rộng lớn.

Trường làng tôi đó là một ngôi trường nhỏ, tường vôi đã cũ lem nhem, loang nổ, mái ngói rêu phong phủ màu thời gian. Sân trường không rộng, chỉ có vài cây bàng, cây phượng và một khoảng đất không mỗi khi mưa xuống lại nhão bùn. Phía sau trường là cánh đồng trải dài thẳng tắp. Những ngày cuối hè, từ cửa lớp nhìn ra, có thể thấy mướt mát một màu xanh bao la, những bông lúa non lay động trong gió. Tiếng chim gọi nhau trên đồng thỉnh thoảng chen vào tiếng giảng bài của thầy cô. Có lẽ vì thế mà ký ức về mái trường trong tôi bao giờ cũng có màu của cánh đồng lúa.

Nhớ những buổi sáng mùa thu, nắng không còn gay gắt. Ánh nắng dịu dàng rơi xuống sân trường, xuyên qua những vòm lá, tạo thành những khoảng sáng tối chập chờn trên nền đất. Tiếng trống trường vang lên. Những đứa trẻ đang chạy nhảy bỗng vội vàng trở về lớp. Tiếng dép lẹp xẹp, tiếng gọi nhau, tiếng cười còn vương lại ngoài hành lang.

Có lẽ đời học sinh nhớ nhất là tiếng trống khai trường.  Cho đến tận bây giờ, đôi khi tôi vẫn tự hỏi, vì sao một âm thanh giản dị như thế lại có thể ở lại lâu đến vậy trong lòng người? Có lẽ bởi mỗi tiếng trống vang lên đều báo hiệu một khởi đầu. Một năm học mới, một trang vở mới, một tuổi thơ lại mở ra. Chúng tôi ngồi ngay ngắn dưới mái lớp học, nghe thầy cô nói những lời đầu tiên của năm học. Ngoài cửa sổ, đồng lúa vẫn xanh vàng trong nắng. Gió từ cánh đồng thổi vào mang theo mùi rơm rạ ngai ngái. Mọi thứ bình thường đến mức chẳng ai nghĩ rằng một ngày nào đó, chính những điều bình thường ấy sẽ trở thành điều mình nhớ nhất.

Thầy cô ngày ấy cũng giản dị. Các thầy cô đều đi chiếc xe đạp cũ, mang theo chiếc cặp đã sờn góc. Có những cô giáo mặc chiếc áo dài giản dị trong ngày khai giảng. Bài giảng được viết trên bảng đen bằng những viên phấn trắng. Không có máy chiếu, không có những bài giảng điện tử, nhưng có giọng nói ấm áp, có ánh mắt nghiêm khắc mà thương yêu, có bàn tay cầm tay học trò nắn từng nét chữ đầu tiên.

Những người thầy, người cô ấy có thể đã quên rất nhiều học trò. Nhưng học trò thì luôn ghi nhớ. Nhớ một lần bị cô nhắc vì viết chữ xấu. Nhớ một lần thầy gọi lên bảng mà không thuộc bài. Nhớ cả những lần được cô khen trước lớp, niềm vui nhỏ bé mà về nhà cứ nhắc đi nhắc lại với mẹ. Tuổi thơ thật lạ. Nó có thể biến một lời khen thành niềm hạnh phúc cả ngày, một chiếc bút mới thành món quà quý giá, một buổi chiều được tan học sớm thành một ngày hội. Và mùa thu, vì thế, luôn gắn với những điều trong trẻo nhất.

Sau giờ học, chúng tôi thường không về ngay. Sân trường khi ấy trở thành một công viên vui chơi của đám học trò. Những trò chơi giản dị chẳng cần đến bất cứ thứ đồ chơi đắt tiền nào. Đá cầu, nhảy dây, chơi chuyền, đuổi bắt... Những tiếng cười vang lên dưới tán bàng. Chiều xuống, nắng trải dài trên cánh đồng. Những đứa trẻ lần lượt đạp xe về nhà. Có đứa dừng lại bên bờ ruộng bắt châu chấu, có đứa hái một nhánh lúa, có đứa vừa đi vừa hát. Con đường làng lúc ấy đầy nắng và gió.

Sau này, khi lớn lên, rời khỏi ngôi làng, đi qua nhiều mùa thu khác, gặp những mái trường khác, ta mới bất chợt nhận ra có một mùa thu không bao giờ trở lại. Mùa thu của những năm chín mươi, khi cuộc sống còn chậm, khi những đứa trẻ chưa biết đến màn hình điện thoại, máy tính, chưa có mạng xã hội, chưa biết lưu giữ ký ức bằng những tấm ảnh. Chúng tôi chỉ có đôi mắt để nhìn, đôi tai để nghe và một trái tim để ghi nhớ. Nhưng những đứa trẻ năm nào đã lớn cả rồi. Có người đã đi xa. Có người vẫn ở lại quê nhà. Có người trở thành thầy giáo, cô giáo, tiếp tục đứng trên bục giảng.

Và hôm nay, ngày khai giảng năm học mới, khi đưa con trai đi học qua một cánh đồng lúa, nghe mùi rơm mới, tiếng trống trường từ xa vọng lại, bất chợt dừng chân, chợt thấy lòng mình chùng xuống. Trong khoảnh khắc ấy, tôi như nhìn thấy mình của ngày xưa - một đứa trẻ với chiếc cặp sách trên vai, đôi dép còn dính đất, chạy lon ton trên con đường nhỏ dẫn đến ngôi trường bên đồng lúa.

Mùa tựu trường lại về.