CAO BÁ KHOÁT
Nhân kỷ niệm 101 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, tôi xin kể mọi người nghe một trong rất nhiều kỉ niệm của tôi trong nghề làm báo. Kể chuyện này với 2 mục đích: Tìm lại những người cách đây 44 năm đã cùng nhau tham gia lớp bồi dưỡng “Làm văn nghệ trên sóng phát thanh” do Đài Tiếng nói Việt Nam tổ chức tại trường nghiệp vụ phát thanh Thường Tín của Ủy ban Phát thanh và Truyền hình Việt Nam tổ chức và nhớ lại một kỷ niệm đẹp của người làm báo.
Chuyện là thế này:
Vào một chiều mùa thu năm 1982, tôi nhận được giấy mời tham gia lớp bồi dưỡng “Làm văn nghệ trên sóng phát thanh” do Ủy ban Phát thanh và Truyền hình Việt Nam tổ chức tại Trường Nghiệp vụ phát thanh Thường Tín. Giấy mời ghi đích danh tên tôi. Tôi vô cùng băn khoăn, vì đây là lớp bồi dưỡng dành riêng cho các nhà báo, các trưởng phòng văn nghệ của các đài phát thanh tỉnh, thành phố trong cả nước. Khi đó, tôi chỉ là Trưởng ban Biên tập của Đài Truyền thanh huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình (nay là tỉnh Hưng Yên). Tôi điện hỏi anh Thi, Hiệu trưởng nhà trường, anh Thi bảo: “Gần đây, Cao Bá Khoát có nhiều bài hát chèo, nhiều câu chuyện truyền thanh phát trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam, do đó Ủy ban Phát thanh và Truyền hình Việt Nam quyết định mời đích danh Cao Bá Khoát tham gia lớp bồi dưỡng kì này”. Anh Côn, Trưởng phòng Giáo vụ của Trường Nghiệp vụ phát thanh nói thêm: “Ngày khai giảng lớp, đồng chí Lý Văn Sáu, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Phát thanh và Truyền hình Việt Nam sẽ đến dự. Giảng viên của lớp toàn là những nhà báo nổi tiếng như đồng chí Hồng Trường, Cục phó Cục Truyền thanh; nhà báo Hoàng Ngọc Anh, Phó ban Văn nghệ; nhạc sỹ Hoàng Hà, Trưởng phòng Văn nghệ thiếu nhi; nhạc sỹ Nguyễn An, Trưởng phòng Ca nhạc; nhạc sỹ Cầm Phong, Trưởng phòng Biên tập dân ca nhạc cổ truyền; nhà báo Nguyễn Nùng, Trưởng phòng Sân khấu truyền thanh; nhà thơ Trần Nhật Lam, Trưởng phòng Văn thơ của Đài Tiếng nói Việt Nam. Đặc biệt là lớp bồi dưỡng “Làm văn nghệ trên sóng phát thanh” kì này, nhà báo Vũ Hà sẽ dành nhiều thời gian hướng dẫn mọi người sáng tác, chuyển thể và dàn dựng các câu chuyện truyền thanh…”.
Nghe anh Côn nói đến đây, tôi vô cùng háo hức và phấn chấn, muốn đi ngay đến Thường Tín. Đúng ngày giờ ghi trong giấy mời, tôi bước vào hội trường. Rất đông các nhà báo của nhiều tỉnh đã có mặt: Đài Hà Bắc có Hoàng Nhận, Nguyễn Thúy Hòa; đài Cao Bằng có Dương Toàn Thắng; đài Hải Phòng có Nguyễn Thế Vinh, Đỗ Ngọc Yến; đài Sơn La có Quàng Văn Trinh; đài Đắk Lắk có Bùi Đức Thịnh, Võ Kim Hoa, đài Phú Khánh có Võ Văn Duật, đài Hải Hưng (khi đó là Hải Dương và Hưng Yên) có Hồ Duy Khuông, đài Nghĩa Bình có Nguyễn Lắm; đài Phú Khánh có Trần Thị An Tư và đài Gia Lai Kon Tum có Ngọc Hải. Là dân văn nghệ với nhau nên chúng tôi sớm làm quen và thân thiết với nhau.
Sau khi nghe đồng chí Lý Văn Sáu khai mạc lớp bồi dưỡng, nêu rõ những vấn đề cơ bản về văn nghệ trên sóng phát thanh truyền hình, vài nét về chức năng chủ yếu của văn nghệ, đường lối văn nghệ của Đảng ta, vai trò, đặc trưng của văn nghệ trên đài, cả lớp bắt tay ngay vào các bài học do các nhà báo kì cựu truyền đạt. Mở đầu bài giảng về câu chuyện truyền thanh, nhà báo Vũ Hà, cây đa cây đề của làng báo Việt Nam đặt ra câu hỏi: “Tại sao cần phải có câu chuyện truyền thanh?” Câu chuyện truyền thanh là loại hình dành riêng cho báo nói. Vấn đề trước hết là chúng ta phải quan tâm đến người nghe đài. Phải làm sao cho người nghe đài thỏa mãn yêu cầu. Cùng một nội dung tuyên truyền, nếu dùng nghệ thuật (dùng câu chuyện truyền thanh) để tuyên truyền thì hiệu quả rất cao, người nghe cảm thụ tốt hơn. Vì vậy mới có thể loại câu chuyện truyền thanh. Nhà báo Vũ Hà hướng dẫn chúng tôi về một số đặc thù và thủ pháp chủ yếu của thể loại câu chuyện truyền thanh., phương pháp sáng tác, cách chuyển thể và dàn dựng câu chuyện truyền thanh để phát sóng. Khi chúng tôi đã nắm vững các thủ pháp để đưa văn nghệ lên sóng thì nhà báo Vũ Hà bố trí cho chúng tôi dàn dựng, thu thanh câu chuyện truyền thanh “Con Rùa” của nhà báo Phạm Thành chuyển thể từ truyện ngắn cùng tên của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Chúng tôi vui lắm vì được thể hiện tác phẩm nổi tiếng của Bác Hồ, một nhà báo nổi tiếng, người khai sinh ra nền báo chí cách mạng Việt Nam. Tôi được phân công vai lý trưởng làng La Lo, Thúy Hà vào vai vợ lý trưởng, Dương Toàn Thắng, người cao to, có khuôn mặt và giọng nói như người nước ngoài được phân vai viên công sứ Pháp, Hoàng Nhận vai người lạ mặt, Võ Kim Hoa là người dẫn chuyện. Nhà báo Phạm Thành trực tiếp đạo diễn và nhà báo Vũ Hà chỉ đạo thu thanh. Việc thực hành thu thành câu chuyện truyền thanh “Con Rùa” đã thành công tốt đẹp. Băng thu thanh câu chuyện truyền thanh “Con Rùa” đã được phát trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam và lưu giữ tại phòng truyền thống của Trường Nghiệp vụ phát thanh Thường Tín. Vui nhất là từ tác giả, đạo diễn đến anh chị em tham gia thể hiện các vai diễn đều được nhận tiền thù lao theo quy định của Đài Tiếng nói Việt Nam. Vui hơn tất cả là chúng tôi đều biết cách sáng tác, chuyển thể, dàn dựng và thu thanh câu chuyện truyền thanh. Sau đó chúng tôi được nhà báo Vũ Hà phân công mỗi người chuyển thể một câu chuyện truyền thanh. Dương Toàn Thắng có câu chuyện truyền thanh “Rừng Xà Nu yên tĩnh”, Cao Bá Khoát có câu chuyện truyền thanh “Mẹ” và cả 14 học viên đã có 14 tác phẩm lưu giữ tại nhà trường.
Kết quả của lớp bồi dưỡng “Làm văn nghệ trên sóng phát thanh” do Ủy ban Phát thanh và Truyền hình tổ chức năm 1982 đã giúp tôi thành nghề, mặc dù trước đó tôi đã có một số câu chuyện truyền thanh, một số khúc ca chèo được giới thiệu trên sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam. Cũng nhờ có những câu chuyện truyền thanh đó mà tôi được nhiều người biết đến và tôi có thêm nhiều bạn bè khắp trong cả nước. Bởi rất yêu nghề và có kiến thức trong tay nên đến nay, tôi đã sáng tác và chuyển thể được trên 400 câu chuyện truyền thanh. Cả 400 câu chuyện truyền thanh đều được phát trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Thái Bình và một số đài tỉnh bạn. Tuy đã nghỉ hưu, nhưng tôi vẫn đam mê cộng tác với các cơ quan báo chí, tiếp tục sản xuất nhiều tác phẩm để tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước… bằng cách làm văn nghệ trên sóng phát thanh, được nhiều người khuyến khích cổ vũ động viên. Có một điều không thể không khoe với các bạn là: Những câu chuyện truyền thanh do tôi sáng tác, đều được tôi chuyển thể lại thành truyện kí, truyện ngắn, in thành sách để tặng bạn bè. Tôi đã xuất bản được 12 đầu sách, cuốn sách “Hương sắc ngàn hoa” do Nhà Xuất bản Hội Nhà văn Việt Nam cấp phép, được Ban Tuyên giáo Trung ương trao giải thưởng Cuộc thi sáng tác quảng bá tác phẩm báo chí, văn học nghệ thuật về chủ đề “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”, cuốn sách “Hồng Ngọc” được Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thái Bình tặng Bằng khen, cuốn “Địa linh” được Ủy ban nhân dân tỉnh tặng giải Ba tại Cuộc thi viết về “Đất và người Thái Bình”. Hai cuốn sách “Đẹp mãi những con người” và “Hương sắc ngàn hoa” được tặng Giải thưởng văn học nghệ thuật tỉnh Thái Bình mang tên nhà bác học Lê Quý Đôn.
Rất vui là trong khi đang viết bài này thì nhạc sĩ Thế Vinh gọi điện đến, báo chí có cái hay là tìm được những người bạn từ 44 năm về trước. Vui lắm, có gì vui hơn thế này không? Nhưng… niềm vui chưa được tày gang, qua Thế Vinh mới biết Hải Yến và Dương Toàn Thắng đã đi xa…
Năm nay đã ở tuổi 80, tôi vẫn say mê làm báo, hàng năm vẫn được các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương suy tôn là thông tín viên xuất sắc. Tôi đang có ý định chọn lọc trong 400 câu chuyện truyền thanh đã được phát sóng, lấy khoảng 50 tác phẩm, in 5 tập sách, nhưng điều kiện không cho phép nên việc làm đó vẫn chưa thực hiện được.
