ĐINH QUANG TỐN
Từ giữa năm 1996 ở Hải Hưng đã rộ lên tin chuẩn bị chia tách tỉnh. Lúc này Hội Văn học - Nghệ thuật chỉ có nhà văn Nguyễn Phúc Lai (Chủ tịch hội) và tôi (Phó chủ tịch) là quê ở Hưng Yên. Hai anh em bàn nhau, ngoài việc duy trì mọi hoạt động bình thường của hội Hải Hưng, trong đó có việc tích cực đẩy nhanh mọi thủ tục để khởi công xây dựng trụ sở hội ở 66 Quang Trung - thị xã Hải Dương, đồng thời cũng chuẩn bị tư tưởng và các phương án để nếu chia tách tỉnh thì hình thành Hội Văn học - nghệ thuật Hưng Yên và hoạt động được ngay. Tên của cuốn tạp chí văn nghệ tỉnh Hưng Yên cũng đã được hai anh em trao đổi. Chúng tôi cũng tranh thủ trao đổi với nhiều đồng chí lãnh đạo ở tỉnh và anh em làm công tác văn hóa văn nghệ người Hưng Yên. Cái tên tạp chí Phố Hiến đã được hình thành từ trước khi Quốc hội có Nghị quyết tái lập tỉnh Hưng Yên.
Tháng 10/1996, Quốc hội chính thức thông qua Nghị quyết chia tách tỉnh Hải Hưng để tái lập hai tỉnh Hưng Yên và Hải Dương. Ban chấp hành Hội Văn học - Nghệ thuật Hải Hưng họp ra nghị quyết tiến hành chuẩn bị chia tách hội về mọi mặt một cách thật chu đáo, sao cho kỷ niệm về Hội Văn học - nghệ thuật Hải Hưng sau 19 năm hoạt động mãi mãi còn in đậm trong tâm trí mỗi văn nghệ sĩ và nhân dân hai tỉnh. Bên cạnh việc hoàn tất những hoạt động trong kế hoạch của Hội Hải Hưng như: Tổ chức trao Giải thưởng Văn học nghệ thuật Côn Sơn lần thứ 3, Tổng kết cuộc thi truyện ngắn Tạp chí Văn nghệ hai năm 1995 - 1996 và cuộc thi ảnh nghệ thuật năm 1996, tổ chức lễ khởi công xây dựng câu lạc bộ sáng tác văn học nghệ thuật Hải Hưng (trụ sở Hội Văn học - Nghệ thuật Hải Dương trước sáp nhập)…; anh Nguyễn Phúc Lai và tôi khẩn trương chuẩn bị phương án toàn diện về Hội Văn học - Nghệ thuật Hưng Yên, trong đó chú trọng nhân sự Ban chấp hành Hội và chuẩn bị ra Tạp chí Phố Hiến số 1. Đến nay, sau gần ba mươi năm nhìn lại, chúng tôi không có gì ân hận về trách nhiệm của mình cho đến giờ phút chót đối với Hội Văn học - Nghệ thuật Hải Hưng cũng như sự chuẩn bị cho việc ra đời Hội Văn học - nghệ thuật tỉnh Hưng Yên.
Sau khi được lãnh đạo lâm thời tỉnh Hưng Yên phê duyệt tạp chí văn nghệ của tỉnh mang tên Phố Hiến, anh Nguyễn Phúc Lai và tôi tích cực công việc chuẩn bị cho sự ra đời của Tạp chí Phố Hiến số 1, để sao cho sau Lễ tái lập tỉnh Hưng Yên một thời gian ngắn nhất là có thể phát hành ngay. Anh Nguyễn Phúc Lai lo những công việc chung, còn tôi thì lao vào những công việc cụ thể. Phông chữ Phố Hiến ở bìa 1 được dùng cho đến ngày hôm nay cũng được lựa chọn rất kỳ công. Tôi phải mất cả một buổi sáng ra cửa hiệu làm vi tính ở cạnh Trung tâm triển lãm (lúc này cơ quan Hội Văn học - Nghệ thuật Hải Hưng đang thuê mấy gian của Triển lãm để làm việc vì trụ sở Hội đang giải phóng mặt bằng và khởi công xây dựng). Lựa chọn hơn ba chục kiểu chữ Phố Hiến tôi mới thấy được một chữ ưng ý đem về trình anh Nguyễn Phúc Lai, được anh gật gù tán thưởng. Anh chỉ bỏ đi một dấu phết nhỏ bên chữ Ô (trong mẫu chữ vi tính chữ Ô có một dấu phết nhỏ). Thế là có được chữ Phố Hiến ở bìa, những công việc khác tiếp tục được chuẩn bị.
Ngày 2/1/1997, tỉnh Hưng Yên được long trọng tái lập trong niềm vui cuồng nhiệt. Nhân dân Hưng Yên đón chào các cơ quan của tỉnh từ thị xã Hải Dương trở về. Hội Văn học - nghệ thuật Hưng Yên làm lễ treo biển chính thức ra đời đi vào hoạt động. Nghệ sỹ nhiếp ảnh Hoàng Nẫm đã chụp được những bức ảnh thật tuyệt vời trong ngày vui ấy, trong đó có tấm ảnh được chọn để đưa vào bìa 1 tạp chí Phố Hiến số 1. Anh Nguyễn Phúc Lai rất thích tấm ảnh này, anh bảo: “Các cháu gái tươi cười vẫy cờ hoa, hai tay giơ ra như muốn vồ lấy những người con của tỉnh đã trở về”.
Phần nội dung Tạp chí Phố Hiến số 1 thì đa số đã được “ém” từ trước, tức là đã được lựa chọn giữ lại từ nhiều tháng những bài của các tác giả quê Hưng Yên gửi cho văn nghệ Hải Hưng cộng với một số bài viết cảm xúc sau ngày tái lập tỉnh. Có thể nói Tạp chí Phố Hiến số 1 là văn nghệ Hưng Yên một trăm phần trăm. Có một bài thơ của tác giả tỉnh ngoài là Chử Văn Long “Em về bên ấy Hưng Yên” và bài nghiên cứu “Truyện Chử Đồng Tử… trong văn mạch truyện cổ tình yêu ở Việt Nam” của Nguyên An đều có nội dung về Hưng Yên. Về chất lượng, Tạp chí Phố Hiến số 1 sánh ngang mặt bằng văn nghệ cả nước. Số này tập trung những gương mặt tiêu biểu nhất của văn nghệ Hưng Yên tại thời điểm đó. Văn có Nguyễn Phúc Lai, Đỗ Hữu Tấn, Lý Kim Lân, Huệ Minh; thơ có Ngô Hoàng Anh, Lê Hồng Thiện, Hoàng Thế Dân, Nguyễn Thành, Nguyễn Khắc Hào, Nguyễn Thành Tuấn… và bốn nhà văn nổi tiếng người Hưng Yên ở Trung ương: Học Phi, Lê Lựu, Chu Lai, Nguyễn Thị Hồng Ngát. Khi tạp chí ra đời đã được dư luận đánh giá tốt, được giới thiệu trân trọng trên đài báo ở Trung ương. Đến nay đọc lại Tạp chí Phố Hiến số 1, chúng ta có thể tự hào là số tạp chí này đã đứng được trong lòng bạn đọc.
Về phông chữ trong ruột của Tạp chí Phố Hiến số 1 cũng được anh Nguyễn Phúc Lai và tôi chọn lựa rất cẩn thận. Yêu cầu là phải giản dị và sang. Chúng tôi đã lựa chọn trong những tạp chí có trình bày đẹp như tạp chí Hồng Lĩnh (Hà Tĩnh), Tác phẩm mới (Hội nhà văn Việt Nam), sông Hương (Thừa Thiên - Huế)… để rút ra những kiểu chữ cho tên bài, tên tác giả, nội dung bài, từng tấm ảnh và vi nhét minh họa. Riêng phần mục lục cũng được sắp xếp rất thận trọng, chỉnh đi chỉnh lại nhiều lần. Tạp chí được đem in ở Hà Nội và tôi đã phải lên để sửa bông đến ba lần. Các cụ ngày xưa có nói: “Nghề chơi cũng lắm công phu”. Mà nghề văn thì đâu chỉ phải là nghề chơi, nó là một nghề thiêng liêng, ai dám đùa cho đặng.
Đến hôm nay, chúng tôi có thể nói rằng khi giở lại Tạp chí Phố Hiến số 1, chúng tôi không hề xấu hổ. Có thể số tạp chí ấy vẫn còn lỗi này, lỗi khác nhưng chúng tôi đã làm với tất cả tâm huyết của mình, với tất cả khả năng có được để không thẹn với sự mong đợi của anh chị em làm văn học nghệ thuật và nhân dân toàn tỉnh.
