TẾT QUÊ

Đỗ Ánh Tuyết

Trong mưa bụi và những đợt rét ngọt cuối đông, người ta đã cảm nhận được đôi cánh mỏng tang màu khói, bộ váy áo thướt tha màu nắng và đôi hài nhung xanh biếc màu trời cùng hơi thở ấm áp thơm ngát mùi hương hồng hương huệ của bà chúa Xuân giữa bao la đất trời.

Sang tháng Chạp, sau lễ Giáng sinh, hương vị và không khí Tết đã lan tỏa trong từng làn gió, từng sợi nắng mong manh, hiển hiện trong mỗi xóm quê, góc phố. Từ tháng Mười âm lịch, khắp vùng làng nghề trồng hoa cây cảnh của Văn Giang, nhìn đâu cũng rực rỡ màu vàng của quất, của bưởi, của cam, của muôn sắc hoa trăm hồng nghìn tía khiến cho mùa đông ở đây như ấm áp hơn. Càng gần những ngày cuối năm càng hối thúc giục giã người làm vườn hoàn tất công việc để đón Tết. Từ lúc mặt trời còn ngủ sâu trong màn đêm, màn sương dày ôm phủ mọi vật thì ngoài đồng bãi đã rộn tiếng người. Tiếng cười nói râm ran xé toang màn đêm gọi mặt trời thức dậy. Người đào, người chuyển, người bó, nào cây, nào hoa…khẩn trương, hối hả. Trên các ngả đường, xe ô tô, xe thồ…chở quất, bưởi, cam… và các loại hoa tấp nập ngược xuôi. Nhịp sống sôi động náo nức của vùng quê ven sông đang chuyển mình đi lên. Sắc màu của hoa lá cỏ cây ngời ngời trong ánh nắng hanh hao, trong gió đông hây hẩy nồng nàn tô điểm cho làng quê bừng bừng sức sống ngập tràn xuân sắc.

Từ sau tết ông Công ông Táo lên chầu Trời 23 tháng Chạp, làng xóm thay áo mới. Đường thôn ngõ xóm phong quang, sạch sẽ. Bồn cây bên đường cắt tỉa gọn gàng. Khắp làng, trên trời, dưới hoa đua nhau tỏa hương khoe sắc. Cổng chào thôn, xóm, cổng các gia đình trang trí đèn nháy đủ màu, treo cờ, kết hoa rực rỡ sắc màu, lung linh muôn vạn ánh sao. Mùa Xuân mang ấm áp sinh sôi đang gõ cửa từng nhà.

Bận tối mắt tối mũi suốt ngày nhưng nhiều gia đình làng tôi vẫn cùng nhau mổ lợn, gói bánh chưng ăn Tết. Họ bảo để cho con cháu nhớ đến phong tục Tết xưa của dân tộc. Thành lệ, trước Tết vài tháng, khoảng bốn năm gia đình là anh em họ hàng, hoặc bà con lối xóm góp tiền mua chung con lợn nhỡ, giao cho một nhà nuôi, đến Tết cũng được cỡ dăm bẩy chục cân hơi. Lợn để ăn Tết thường được nuôi theo cách truyền thống chỉ cho ăn rau, cám, không tăng trọng… nên là lợn sạch, thịt rất ngon.

Ngày 28, 29 Tết, từ tinh mơ đã nghe tiếng lợn eng éc inh tai, tiếng gọi nhau í ới râm ran. Mỗi nhà cắt cử một vài người “tay dao tay thớt” đến mổ lợn. Lửa đỏ bập bùng trong bếp. Con lợn nặng cỡ tạ được khiêng ra khỏi chuồng. Nồi nước sôi sùng sục. Tiếng mài dao xoèn xoẹt, tiếng băm chặt kệch kệch…Tấm bạt lớn trải giữa sân, trên lót những tầu lá chuối tươi roi rói sẵn sàng đợi chia thịt. Người nào việc nấy: người pha thịt, người chia phần, người làm lòng, người gói giò... cứ tíu tít rộn ràng quên cả ngoài trời chỉ hơn 10 độ. Bọn trẻ con cũng bị đánh thức dậy từ mờ đất bởi những âm thanh ồn ã sôi động ngoài sân. Chúng háo hức tò mò xem mổ lợn, rồi lăng xăng đi lấy thứ nọ thứ kia giúp ông bà, bố mẹ. Cái Tít, thằng Sóc và con Bông xán lại chỗ làm giò, tay cầm miếng lá chuối tươi, miệng liến thoắng hỏi đủ thứ. Những tảng thịt nạc đỏ hồng, nóng hôi hổi nhanh chóng chuyển tới chỗ máy xay giò. Thịt xay nhuyễn mướt mượt thơm lừng mùi nước mắm cốt. Bốn năm khúc giò gói lá chuối xinh xắn, chắc nịch được mang đi luộc. Chú Tư vét chỗ giò sống còn lại trong cối máy xay gạt vào những miếng lá chuối trên tay 3 đứa trẻ. Chúng hí hửng mang vào bếp thả vào nồi nước luộc giò đang sôi sình sịch, hau háu chờ cô Út vớt ra rồi chia nhau nhấm nháp. Có lẽ đó là miếng giò ngon nhất, thú vị nhất của một sớm cuối năm để rồi hương vị tuổi thơ ấy mãi theo chúng đi suốt cuộc đời. Các phần thịt cũng đã chia xong, nhà nào nhà nấy bốc thăm nhận phần mang về nhà mình để chế biến thành những món ăn cho mấy ngày Tết. Ai cũng lộ rõ vẻ hoan hỉ, phấn khởi niềm vui no ấm.

Hoàn tất việc mổ lợn, cánh đàn ông nghỉ tay ngồi uống trà, hút thuốc, và giúp cánh phụ nữ chuẩn bị cho bữa liên hoan tất niên. Toàn bộ nội tạng con lợn, mổ thêm vài con gà và một số thực phẩm khác… dưới tài chế biến của các bà các chị nội trợ, bữa cỗ tất niên khá tươm tất. Mùi thức ăn ngào ngạt lan theo gió. Các bà các chị chuyện nở như ngô rang: Chuyện làng xóm, chuyện làm ăn, chuyện con cháu học hành…Cả năm bận rộn, mải miết lo toan công việc làm ăn nên ngày này là dịp các gia đình quây quần bên nhau bên mâm cơm cuối năm thật vui vẻ, đầm ấm và gắn bó.

Buổi chiều hôm đó, nhà tôi gói bánh chưng. Gói bánh chưng đã trở thành nét đẹp văn hóa truyền thống trong mỗi gia đình quê tôi khi Tết đến xuân về. Dù ít hay nhiều, nhà nào cũng gói bánh. Mọi thứ gạo nếp, đỗ xanh, lá dong…đã chuẩn bị chu đáo từ trước, chỉ chờ mổ lợn lấy thịt làm nhân bánh. Nhà nào gói ít thì rủ nhau gói chung, luộc chung. Háo hức nhất vẫn là lũ trẻ. Chúng nhấm nháy hẹn nhau thức đêm cùng người lớn trông nồi bánh để chơi bài. Đêm cuối năm, mưa phùn rả rích, giá lạnh như xẻo từng miếng thịt. Nhưng trong gian bếp, bên bếp lửa hừng hực và nồi bánh sôi ùng ục, bọn trẻ túm tụm trên chiếc chiếu trải dưới sàn chơi bài, lấy nhọ nồi quệt mép, tranh cãi thắng thua chí chóe. Mùi gạo nếp, lá dong thơm ngậy từ nồi bánh quyện với mùi khoai nướng vùi trong bếp lửa tỏa thơm lừng. Về khuya, đói bụng, chúng chia nhau củ khoai nướng nóng hổi, vừa ăn vừa hít hà mãn nguyện. Trong ánh lửa bập bùng, những đôi mắt lấp lánh trên gương mặt trẻ thơ thánh thiện như những tiên đồng. Có đứa ăn xong lăn ra ngủ, để nguyên cặp ria nhọ nồi đen sì. Bếp lửa hồng ngày cuối năm đã in vào ký ức tuổi thơ thật ấm áp, thiêng liêng.

Ở nông thôn, ngày 30 Tết mới thật sự tất bật, hối hả. Ngày cuối cùng kết thúc 365 ngày thật sự thiêng liêng và quý giá từng giây phút trong cảm xúc chờ đợi của mỗi người. Có sự phân công từ trước nên từ sớm ngày 30, mọi thành viên trong nhà đã lục tục thức dậy. Tôi được giao đi chợ sắm Tết. Phiên chợ cuối năm vui như ngày hội. Từ sớm, người từ khắp nơi nườm nượp đổ về chợ huyện, nói cười oang oang. Chợ quê ngày Tết như khoác lên mình chiếc áo mới đủ hình thù màu sắc từ những sạp hàng, quầy hàng, gánh hàng, với những hàng hoa trăm sắc ngàn hương của mùa xuân. Phiên chợ cuối năm họp từ 2- 3 giờ sáng cho đến tận 7- 8 giờ đêm mới hết người mua sắm. Tôi len lỏi chen chúc giữa dòng người ồn ào và hàng hóa ngổn ngang la liệt để mua những thực phẩm và vật dụng cần thiết cho ngày Tết cho gia đình. Ngoài trời 17-18 độ, vậy mà tôi đầm đìa mồ hôi. Mặt ai cũng hồng hào rạng rỡ trong cái giá rét hanh hao.

Lúc tôi đi chợ về, mọi người ở nhà đã hoàn tất nhiệm vụ. Không khí Tết tràn ngập ngôi nhà nhỏ bé xinh xắn. Giữa phòng khách, chậu quất lộng lẫy lung linh trong ánh đèn màu nhấp nháy tô điểm những chùm quả vàng tươi, những lộc non mơn mởn. Trên ban thờ tổ tiên, chúa Xuân ngự trên cành đào thế chi chít nụ hồng chúm chím đợi giờ bung hoa. Mâm ngũ quả, cặp bánh chưng, chai rượu hồng, bánh mứt các loại… được bày biện trang trọng, đẹp mắt. Thấy cành đào và mâm ngũ quả, nghĩa là đã thực sự thấy Tết.

Chiều 30, làng trên xóm dưới rộn ràng chuẩn bị mâm cúng đón rước ông bà tổ tiên về chung vui với con cháu trong ba ngày Tết. Mâm cơm cúng tất niên của gia đình tôi đầy đủ các món truyền thống đặt trang trọng trên cái bàn nhỏ  trước ban thờ. Bố tôi khăn xếp áo the tề chỉnh trang nghiêm thắp nhang thành kính khấn vái. Chập tối, đại gia đình đoàn tụ bên mâm cơm. Tiếng cụng ly, tiếng chúc tụng, tiếng nói cười rôm rả… Đây đó tiếng pháo bông, pháo phụt… bì bụp nổ như ngô trong nồi rang hòa trong tiếng hát “Happy New Year”, tiếng nhạc xập xình từ ti vi, loa đài… tưng bừng, rộn rã và náo nức “Tết Tết Tết Tết đến rồi! Tết Tết Tết Tết đến rồi!”.

Đêm 30 Tết, trong nhà, đường thôn ngõ xóm điện sáng trưng, mọi người vẫn đi lại nhộn nhịp, niềm nở chào hỏi nhau đã chuẩn bị Tết đến đâu. Trời tanh ráo và khá ấm áp. Bọn trẻ xem chương trình Táo quân, thỉnh thoảng lại ré lên cười như nắc nẻ. Tôi và các chị dâu giúp mẹ sửa soạn lễ cúng giao thừa. Con gà trống vàng ươm múp míp chễm chệ nằm trên cái đĩa sứ bầu dục trắng tinh, vươn cổ ngậm bông hồng đỏ thắm, cánh giang rộng như bay. Đĩa xôi gấc ba tầng bên cạnh những đĩa chè lam thật ngon mắt. Ban thờ đèn nhang mờ mờ ảo ảo. Mùi hương trầm nhẹ nhàng lan toả rồi hoà quyện vào đất trời tạo nên mùi hương đặc trưng của tết. Anh trai tôi pha trà nước đợi giao thừa dâng lên tổ tiên. Bánh kẹo, hoa quả, rượu vang… bày sẵn ngoài phòng khách.Tất cả đã sẵn sàng chờ đón thời khắc chuyển thiêng liêng năm cũ với năm mới. Trẻ con thỉnh thoảng lại nhìn đồng hồ có vẻ sốt ruột. Khi chuông điện thoại réo rắt báo 0 giờ, ti vi vang lên tiếng nhạc chào năm mới, những tiếng pháo bùm bụp đồng loạt rộ lên, bầu trời sáng rực muôn sắc màu lung linh của pháo hoa, pháo sáng. Niềm vui vỡ òa trước thềm năm mới trong tiếng hò hét, reo vui của mọi người. Bố tôi trang nghiêm khấn vái gia tiên tiễn thần năm cũ đón thần năm mới, lầm rầm khấn nguyện cho gia đình một năm mới an khang. Dường như bao điều hi vọng tốt đẹp được ông gửi gắm vào lời khấn nguyện. Mẹ tôi chỉnh tề sang trọng trong bộ áo dài nhung tím. Sau lễ cúng giao thừa, nhà tôi tề tựu đông đủ quanh bàn trà bật sâm banh nâng cốc dành những lời chúc tốt đẹp nhất cho người thân trong giây phút thiêng liêng. Bọn trẻ hớn hở sung sướng được nhận những phong bao lì xì đỏ thắm…Những nếp nhăn trên mặt bố mẹ tôi giãn ra, ánh mắt lấp lánh niềm vui, gương mặt ngời ngời hạnh phúc.

Tết quê giản dị mà xôn xao đến lạ. Dù không khí và phong tục đón tết mỗi nơi mỗi khác nhưng tâm hồn con người khi Tết đến xuân về thì ở đâu cũng vậy. Vẫn nôn nao mong mỏi được về bên gia đình, vẫn háo hức hạnh phúc được cùng những người thân yêu hòa mình vào không khí ngày xuân ấm áp tươi vui.

                                                                           Ảnh: Nguyễn Thanh