đặng văn toàn

Ngày xưa, làng quê tôi nghèo lắm.

"Tháng ba ngày tám", đó là câu nói cửa miệng của các cụ mỗi khi nhắc tới cái đói ghê người, đói rạc đói gầy của kiếp cày thuê, cuốc mướn.

Mà đã xa xôi gì cho lắm.

Ăn tết xong, mới giêng hai cót thóc trong nhà đã vơi. Người có nghề, có nghiệp đi làm ăn xa kiếm cơm thiên hạ, còn phần đông ở lại bám vào cây lúa, trông chờ vụ gặt tới. Mãi tận tháng năm cơ. Vậy nên, tháng ba, bát cơm phải độn ngô, độn sắn. Có khi phải độn cả củ ráy, củ nưa hay củ khoai nước nữa. Không ăn thì đói, mà ăn vào thì ngứa cào ngứa cấu đến móc cả họng.

Rồi cơn rét cuối mùa đột ngột quay trở lại. Cả nhà xo ro xúm rúm trong căn nhà vách lá. Mấy anh em đắp chung một chiếc chăn đơn màu nâu xỉn hay vài manh chiếu mỏng cho đỡ buốt giá qua đêm.

Giờ đây, tháng ba không còn là nỗi ám ảnh đời người nữa. Người làng tôi chờ đón tháng ba và đi qua tháng ba một cách nhẹ nhàng, bình thản.

Ấy là quang cảnh tưng bừng nhộn nhịp trong những ngày lễ tết hội hè. Các cụ, các bà thường thích đi lễ chùa. Vào các ngày tư, rằm, mồng một, dòng người nườm nượp đổ về chùa làng. Ai ai cũng ăn mặc sạch sẽ, tươm tất, khăn mỏng quấn đầu. Từng tốp năm, tốp ba vừa đi vừa trò chuyện râm ran, câu hỏi, câu chào xởi lởi. Nơi cửa Phật linh thiêng, tôn kính, tiếng chuông vang xa sâu thẳm. Tiếng mõ lốc cốc đều đều. Khói hương, kinh kệ làm cho lòng người trở nên thư thái, mát mẻ.

Tiết thanh minh, trời hãy còn se lạnh và mưa bụi. Mưa như làn sương mỏng bay đầy trời đất. Tộc họ kéo nhau đi nhận mộ, đắp cỏ, thắp hương và đốt giấy tiền. Tha thẩn trong nghĩa trang, màu xanh non của cỏ, của lúa, của mây trời mùa xuân tươi mát, trong sáng ngập tràn những ánh mắt vui.

Ngày nắng rủ nhau đi về phía đầu làng ngắm nhìn hoa gạo. Một màu đỏ rực trên nền trời cao, nhuốm đỏ xuống cả lòng sông. Bọn trẻ đi học thích thú nhặt lên những bông hoa đỏ ấy, chuyền tay nhau ríu rít mang theo vào lớp học.

Rồi mưa. Những cơn mưa rào đầu mùa ập xuống. Sấm chớp ì ầm. Lúa đồng đang thì con gái. Những cây lúa tròn nưng nức, lá xanh mềm ngả nghiêng theo chiều gió. Người đi thăm đồng về vui vẻ kháo nhau:

- Mưa thế này là mưa ra lúa ra gạo. Ông giời ông ấy đổ thóc vào cót nhà mình đấy.

Tháng ba, mọi người quây quần quanh chén trà ấm nóng, trong lòng chộn rộn bao nỗi niềm bâng khuâng xao xuyến.

Đâu đấy, tiếng chim cu đã bắt đầu gáy rộ. Chúng tôi nhìn nhau và biết rằng: Ở ngoài kia, nước sông đang băng trôi, đất trời đang lặng lẽ chuyển mùa./.