Đỗ Ánh Tuyết

Một sáng đầu thu, tôi đi làm, tiện đường rẽ vào chợ, định mua chút hoa quả về cúng rằm. Bỗng thấy thoảng trong gió sớm mùi hương thơm thanh mát vừa lạ, vừa quen. Cảm nhận loáng qua thôi, nhưng tôi biết đó là mùi thị chín. Và quả thật, đi thêm đoạn nữa vào trong chợ, trước mắt tôi, một rổ thị vàng ươm được một bà cụ tóc bạc phơ bày bán bên cạnh những bó hoa sen cuối mùa của cô hàng hoa. Ký ức tuổi thơ tiềm ẩn trong tôi lại có dịp ùa về…

Mấy chục năm trước, quê tôi hầu như nhà nào cũng trồng thị. Thị được trồng sát bờ rào, ngay đầu ngõ, vừa lấy bóng mát vừa lấy quả ăn. Cứ cuối hè, khi tiết trời trở nên dịu mát chuyển mùa cũng là lúc quả thị chín vàng như nắng thu. Khắp không gian làng quê và cả chợ quê phảng phất mùi thơm của thị trong gió heo may se lạnh đầu mùa. Cả làng thơm. Giấc ngủ cũng thơm.

Những năm gần đây, do kinh tế thị trường thay đổi, người làng tôi chặt phá dần cây thị và thay bằng những loại cây khác. Cũng bởi thị chiếm nhiều không gian và ít thu nhập. Những cây thị già nua, thân to hơn vòng tay người ôm bao năm gắn bó với con người lần lượt bị đốn ngã... Cây thị chỉ còn trong ký ức, hoài niệm của dân làng. Còn với bọn trẻ, hình ảnh cây thị thật xa lạ. Chúng chỉ biết đến quả thị qua internet, qua câu chuyện cổ tích “Tấm Cám” mà thầy cô dạy ở trường...

Đi khắp làng giờ chỉ thấy còn lại vài cây, trong đó có cây thị nhà tôi. Bố tôi không cho chặt. Bởi cây gắn với bao kỷ niệm của gia đình như một người thân.

Cây thị già sừng sững ngự trị đầu ngõ, tán sum suê rợp mát cả một khoảng không gian rộng. Mẹ tôi kể: Tháng 3 năm 1966, trước ngày lên đường nhập ngũ vài hôm, nhân dịp tôi tròn 5 tuổi, bố xin ở đâu một cây thị con mang về trồng. Ông bảo mẹ tôi: “Anh trồng cây này lấy bóng mát cho trẻ nó chơi, sau này có quả cho thơm nhà. Cũng là đánh dấu ngày anh đi lính. Em ở nhà nuôi dạy con, chăm cho cây lớn, đợi anh về…”

…Chiến tranh chống Mỹ ngày càng khốc liệt. Những lá thư bố tôi gửi về cứ thưa dần, thưa dần… Cây thị lớn dần theo thời gian, cái ngõ nhỏ rợp mát bóng cây thành nơi tụ tập cho bọn trẻ trong xóm chơi đùa. Tôi cũng đã học hết cấp một. Vẫn không nhận được một dòng tin nào của bố. Năm tháng qua đi trong sự chờ đợi mỏi mòn khắc khoải của mẹ. Thế rồi cũng đến ngày thị đơm hoa kết trái. Năm đầu cây bói quả, mẹ tôi chọn những quả thị chín tròn căng, vàng tươi đặt lên bàn thờ tổ tiên. Hương thị nồng nàn lan tỏa.  Mẹ lầm rầm khấn vái cầu mong bố tôi bình an trở về. Mẹ lặng lẽ nhìn ra ngõ, nơi cây thị đang rì rào tỏa hương thơm ngát trong gió se. Mẹ cố nén tiếng thở dài, ánh mắt buồn thăm thẳm. Chắc mẹ đang nhớ bố tôi…

Mùa nối mùa. Cây thị đầu ngõ cũng như tôi cứ vô tư lớn bồng bồng cùng năm tháng. Đầu hạ, lấp ló trong vòm lá những quả thị non tròn tròn xanh biếc chỉ bé bằng đầu ngón chân cái lẫn với màu lá, phải căng mắt nhìn kỹ mới thấy. Bẵng đi ít ngày, ngước lên đã thấy nó to bằng quả bóng bàn, rồi bằng quả ổi…  Bọn trẻ trong xóm lại có thêm đồ chơi mới: nhặt quả thị rụng chơi chuyền, chơi bán đồ hàng... Khi quả thị to hơn, bọn chúng đập quả ra lấy hạt để ăn. Hạt thị non vừa bùi, vừa dẻo nên đứa nào cũng tranh nhau.

Đầu thu, lúc học sinh náo nức tới trường bắt đầu một năm học mới cũng là  mùa thị chín. Mùi thị thơm ngào ngạt đánh thức giác quan của người qua đường, khiến ai cũng muốn dừng chân để ngửi, để ngắm và ước “Thị ơi, thị rụng bị bà/ Thị thơm bà ngửi chứ bà không ăn”… Trên mâm cỗ đêm rằm Trung thu của nhà nhà trong làng, bên cạnh bưởi, na, hồng, ổi… không thể thiếu những trái thị vàng. Có cảm giác như vầng trăng tròn vàng thắm vằng vặc trên bầu trời đầy sao vừa đáp xuống mâm ngũ quả, tỏa sáng lung linh cả mâm cỗ đêm rằm.

…Đất nước thống nhất. Bố tôi đột ngột trở về trong niềm vui vỡ òa của cả gia đình, dòng họ. Tôi đang chơi ngoài ngõ bỗng thấy một người đàn ông cao gầy, nước da mai mái, mặc bộ quân phục cũ, trên ba lô có một con búp bê rất đẹp đi vào nhà tôi, theo sau là mấy người bà con trong xóm nói cười tíu tít. Mẹ tôi từ trong nhà đi ra, sững lại ngỡ ngàng giây lát rồi bà òa khóc, ào tới ôm chầm người đàn ông kia. Mẹ nói trong nước mắt: “Anh đã về với mẹ con em. Anh ơi! Bố các con đã về, các con ơi!”.

Bố nhấc bổng tôi lên ghì chặt trong vòng tay rắn chắc của ông, hôn khắp khuôn mặt và mái tóc cháy nắng của tôi, xúc động: “Con gái yêu của bố! Con lớn thế này rồi ư?”. Bố dắt anh em tôi ra ngõ, đứng dưới gốc thị nhìn lên cái vòm xanh ngắt, nghẹn ngào “Không ngờ có ngày ta được bình yên trở về đứng dưới bóng mát của mày, thị ơi!”.

Từ ngày bố về, cây thị cho quả nhiều hơn, to hơn, trái lúc lỉu trĩu cành.  Mùa thị chín, bố lấy bẹ chuối phơi khô, tước thành từng sợi nhỏ rồi hướng dẫn anh em tôi và bọn trẻ trong xóm đan kết thành những cái rọ, cái túi xinh xinh bằng dây chuối để đựng những trái thị. Chúng tôi xách những rọ thị ấy đi chơi, đi học, hương thị ngan ngát  theo mỗi bước chân. Đêm ngủ, tôi treo túi thị lên cây sào mắc màn ở đầu giường, mùi thơm của thị cùng tiếng kể chuyện thủ thỉ đều đều của mẹ đưa tôi nhẹ nhàng đi vào giấc ngủ. Trong mơ, tôi thấy cô Tấm dịu dàng bước ra từ quả thị, rồi từ từ bay lên cung trăng biến thành công chúa Hằng Nga xinh đẹp tuyệt trần. Chúng tôi cùng chú Cuội vây quanh nhảy múa ca hát trong tiếng trống ếch rộn ràng… Tỉnh giấc, nhìn túi thị còn nguyên trên cây sào, tôi thở phào sung sướng vì vừa trải qua một giấc mơ tuyệt đẹp.

Quả thị cứ thế một thời theo bước chân tôi đi khắp đường làng ngõ xóm, cùng học, cùng chơi với chúng tôi suốt những năm tháng tuổi thơ.

Một mùa thu nữa lại về, mùa của tuổi thơ, mùa của hạnh phúc. Mỗi chúng ta được sống lại cảm xúc của những kỷ niệm đẹp êm đềm, bình yên, trong đó có những mùa thị yêu thương!